FEJA E VËRTETË ËSHTË KULTURË!

Apr 13 • Opinion

Shkruan: Don Fatmir KOLIQI

E vërteta – liria – feja

Jam rritur duke besuar fort se feja të bën njeri të lirë. Tani besoj edhe më bindshëm se përpara, se feja e vërtetë të bën njeri të lirë. Lexuesi që është pak i knueshëm në kulturën biblike, do të më bënte vërejtjen se, atë që ti po e thua, e ka thënë Jezusi në këtë mënyrë:  “e vërteta do të ju bëjë njerëz të lirë”. E saktë. Unë e modifikova pak me qëllim, sepse që në fëmijërinë time e kam bërë për vete, se, të besosh në Zotin, do të thotë të fitosh lirinë e brendshme, atë liri që mund ta japë vetëm Një Person. E Vërteta dhe besimi në Zotin, janë aq të ndërlidhura, sa që nganjëherë janë e njëjta gjë. Pasi unë besoj në Atë që ka thënë “Unë jam e Vërteta” dhe “vetëm e vërteta do të ju bëjë njerëz të lirë”, atëherë feja ime është liri e vërtetë.

Fenë e kuptoj të jetë ecje, ecje përpara. Feja është një kërkim e një lartësim i gjithmonshëm drejt të përkryerës shpirtërore, drejt qëllimit të fundit, që teologjia e krishterë do ta quajë e përkryerja eskatologjike. Feja kurrë s’është shabllon, formalitet a traditë pa shpirt, diçka amorfe. Kjo lë të kuptohet se feja është dinamike si vetë njeriu: rritet, zhvillohet, përthellohet… Me dinamikën e vet ajo jep përgjigje më të thellat, më të lashtat dhe më të besueshmet për kuptimin e jetës. Me një fjalë, feja nuk të lë në zbrazësinë e hiçit dhe dhembjen që ajo shkakton. Ajo hap dritën e përmbajtjes dhe kuptimin e të qenit: “Pikërisht në religjion/fe është artikuluar, në mënyrë pafundësisht të diversifikuar, një përvojë e jetës, aty ku ajo e njeh ecjen e kuptimtë, përderisa kjo jetë shkruhet në një të tërë që përmban një drejtim, një qëllim dhe një origjinë.” (Jean Grondin)

Po u nisëm nga ajo ontologjia e gjësendeve – që s’ka pa të se po mbetem vetëm në sipërfaqshmen, na turbullohet diskursi, thonë të urtët – dhe të kapim vegzën thellë te Filozofia (lex. Aristoteli), do të thosha me plot gojë se njeriu prej natyrës së vet aspiron lartësitë (Qiellin). Po të mos ishte kështu njeriu do t’i ngjante një bime. E tash, po e mendoj, duke qëndruar gjithnjë te Filozofi, ne që jemi brumi i kësaj mendësie, kësaj shoshitjeje zemre e mendjeje, a duhet të qëndrojmë besnikë këtij soji? Të lartësohemi gjithnjë e përherë apo të ngelemi bimë, duke e shkëputur horizontin bosht të qenësisë sonë?

Unë për vete, bindshëm, i përkas kësaj shkolle. Nuk mund ta mendoj veten time të mos i përkas, prandaj edhe mendësia dhe horizonti im, pa Filozofin, do të ishte sakatim i zhvillimit dhe i rritjes sime intelektuale e kulturore.

Duke qëndruar në mendësinë e kësaj shkolle, më vjen të mendoj se kjo qenia, që e quajmë njeri, është në kërkim të përhershëm të hyjnores, që unë e quaj Zot (Hyj apo Perëndi). Njeriu është në kërkim të plotësisë së jetës shpirtërore, për atë që ai vetë, me duar të veta, nuk mund ta arrijë. Ai gjithnjë jeton në tension, derisa mos ta përmbushë këtë zbrazëtirë shpirtërore. Ky tension, ky gjakim, do ta përcjellë derisa mos ta gjejë qetësinë e shpirtit në Zotin e vërtetë (Shën Augustini). Kjo përvojë augustiniane i bân mirë njeriut. Sepse edhe kur ta gjejë, e gjen për ta kërkuar. Por, po qe se kjo naturalitas humanae (e natyrshme njerëzore) nuk fle mirë në botën e tij shpirtërore, rrezikohet të rrëshqasë në një zgjedhje therëse, që e shpie në një rreth të deformuar.

Kur njeriu kërkon,“të hapet” ndaj Zotit, të Matanshmes, transcendencës, mund të takojë edhe eksperienca, vende e ndërmjetësime të gabuara, që e bëjnë të tjetërsohet kjo hapje, madje ta mbyllë fare, apo të njëjtat t’i zëvendësojë me Zotin, duke krijuar kështu idhuj, ku zëvendësohet qëllimi me mjetin, e, më e keqja, kur qëllimi përthyhet në mjetet alla Machiavelli. Këto përmbysje krijojnë kërkim përçudnues.

Po duhet të kemi kujdes që këto eksperienca, fenomene, bindje dhe besime, të mos na mashtrojnë për të menduar se besimi fetar, besimi në Zot, s’është për njeriun, apo edhe të mendojmë se feja apo besimi nuk është pjesë e natyrës së tij. Do të ishte një vendim i pamatur, jo serioz. Feja duhet të vihet në shtratin e vet të shëndoshë, të largohet prej keqkuptimeve dhe keqpërdorimeve, që mund të bëhen edhe shkak i një edukimi të deformuar, apo, si e thotë Ernes Bloch, të një besimi pa Zot. Një besim/religjion ku Zoti nuk është i pranishëm, mungon apo ka ikur, ai shndërrohet në përleshje klasash, në tendencë për hegjemoni shtypëse, njëfarëlloj marksizmi shpirtëror. Janë pikërisht ato forma patologjike religjioze, jo vetëm si opiume marksiane, por edhe si degradime në materializëm, ideologji e idhujtari absurde e të rrezikshme për vetë njeriun.

 Feja – edukimi – kultura 

 Njeriu religjioz kurrë nuk mund të jetë i tillë pa edukim. Hapja e njeriut ndaj Absolutit, Zotit, duhet të marrë një edukim të shenjtë, ashtu siç është I Shenjtë Ai Vetë. Kurrë nuk mund të jetë forma makiaveliane mënyra e duhur për të edukuar apo për të promovuar bindje fetare. Mbushja e shpirtit të njeriut me fe, parakupton një njeri të edukuar. Nuk mund të bëhet një edukim fetar, pa pasur njëkohësisht një edukim-formim njerëzor, kulturor dhe kombëtar .

Të edukosh fetarisht është e barasvlershme me të edukosh për humanitet. Kjo do të thotë njëkohësisht të krijosh kulturë si model jete. Feja e edukuar, e shëndoshë, krijon kulturë, apo si do të thoshte J. Ratzinger: “Kur feja i tregon njeriut kush është dhe si duhet të fillojë të jetë njeri, feja atëherë krijon kulturë. Feja vetë është kulturë.”

Nëse ne jetojmë me një botë të ndryshimeve të mëdha e të shpejta dhe të paqëndrueshme; në një botë të lëngshme e të paqartësive (Zygmunt Bauman), atëherë mos të bëhemi të ngurtë, por të mbështesim atë kulturë që është kultura e ofertës, e oferta fetare e secilit le të jetë një ndër ofertat.

Të bësh dikë të besojë në atë që ti beson, duhet të jetë një proces edukimi, një ofertë për fisnikëri dhe zhvillim, një ndihmesë për t’i dhuruar vlerën e jetës dhe të përjetësisë. Konvertimi apo përqafimi i një feje, duhet të jetë një vlerë, një dhuratë. Unë mbështes fort mendimin se rritja dhe ndryshimi janë të dhimbshme, kërkojnë energji e sakrificë, por asgjë në jetë nuk do të ishte më e dhimbshme se të qëndruarit i mbërthyer aty ku nuk i përkasim. Shndërrimi i vullnetshëm i të padëshiruarës apo i mospërkatësisë në të dëshiruarën nga kryeneçësia tekanjoze, do të ishte dhimbje kronike me pasoja për të ardhmen e njeriut dhe shoqërisë. Kushtet e lirisë dhe hapësira që e dhuron ajo, kërkojnë pikërisht atë edukimin integral që e përmendëm më lart, për të hetuar të njëmendtën aktuale, apo për ta parë realitetin. Sepse, pa mëdyshje, liria formale pa përmbajtje shndërrohet në pengesë të madhe për ta parë skllavërinë reale, qoftë ajo materiale apo shpirtërore.

Mungesa e identitetit shpirtëror të qëndrueshëm për shekuj me radhe ndër ne (këta shekujt fundit), tendencat e shumta për ta mbytur atë me forma të ndryshme dhe për ta stërkequr me modele kontradiktore, sot bëhet një grishje e zëshme në kërkim të një edukimi adekuat fetar, që e mbush shpirtin e shqiptarit pa ia cenuar identitetin e tij kulturor burimor/autokton. Pa identitet të qartë njerëzor-shqiptar, nuk do të ketë as fetarë të mirëfilltë e të shëndoshë, por do të kemi vetëm tjetërsime ngulfatëse e përçudnuese.

Shpërndaje

Comments are closed.

« »