MENDIMI POST – MODERN DHE DEPRESIONI

Apr 18 • Opinion

Shkruan: Don Anton UKAJ

Depresioni nga shumë specialistë të kësaj fushe, është definuar si sëmundja e shekullit, dhe simboli i kohërave moderne. Për këtë arsye, viteve të fundit, shumë organizata, lëvizje, institucione fetare dhe laike, kanë organizuar konferenca, simpoziume dhe takime të ndryshme, me qëllimin e vetëm: të trajtohet fenomenin e depresionit. Nismave të shumta për studimin e këtij fenomeni, iu bashkua edhe Këshilli papnor për pastoralin e shëndetit- me organizimin e konferencës ndërkombëtare të mbajtur në Vatikan, në vitin 2003. Edhe pse kanë kaluar më shumë se dhjetë vite nga mbajtja e kësaj Konference, e konsideroj shumë të arsyeshme rimarrjen në shqyrtim të këtyre temave, për të parë më për së afërmi shkaqet e depresionit, pra, simptomat që e paralajmërojnë atë, pasojat që depresioni mbart mbi njeriun e prekur nga kjo sëmundje; trajtimin që duhet kushtuar atij, mundësinë e mundshme për të dalë nga kjo krizë; statistikat marramendëse të fenomenit, dhe qasjen që Kisha- në sa institucion, dhe njeriu, në sa i krishterë- është i ftuar t’i kushtojë këtij fenomeni vdekjeprurës, i cili në çdo dyzet sekonda- merr jetën e një njeriu. Pra, duke e marrë në shqyrtim dhe analizë -tematikat e specialistëve të ndryshëm të depresionit, do të mundohem të bëj një paraqitje të kësaj problematike, me qëllimin e vetëm, të ndihmoj personin e prekur nga depresioni dhe personin tjetër që jeton apo bashkëjeton me persona të dëshpëruar. 

Ndikimi i mentaliteteve historike

Kardinali meksikan Javier Lozano Barragàn, duke bërë hyrjen në Konferencë, thekson problemet jetike që e kanë karakterizuar mendimin filozofik dhe teologjik të mendimtarëve më të mëdhenj që ka patë ndonjëherë civilizim perëndimor. Do të shtronim pyetjen: cilat janë problemet jetike të cilat u bën objekt kërkimi, studimi, reflektimi dhe shkrimi për filozoftë dhe teologët e mëdhenj të historisë njerëzore? Barragàn jep përgjigjen: Zoti, njeriu dhe bota. Pra, mendimtarët e ndryshëm si Sokrati, Paltoni dhe Aristoteli në Greqinë e vjetër; Abelardi, Anselmi, Dons Skoti, Alberti i Madh, Toma i Akuinit dhe Bonaventura në Mesjetë; Deskartes, Hobbes, Kant, Hegel në kohën moderne; Nietzsche, Heidegger dhe Wittgenstein në kohën post-moderne- këta dhe shumë të tjerë, duke marrë në shqyrtim fenomene prej nga më të ndryshmet, dhe duke i analizuar ato në dritën e filozofisë, të teologjisë dhe të shkencës, janë munduar t’u japin përgjigje pyetjeve themelore që kanë të bëjnë me Zotin, me njeriun dhe me botën. Kalimi nga një botëkuptim në tjetrin, jo gjithmonë është konsideruar si arritje për njeriun dhe harmoninë e tij mendore, fizike dhe shpirtërore; prandaj, racionalizmi, empirizmi, iluminizmi dhe deizmi – sipas Barragàn – konsiderohet si një rënie e mendimit, që përkeqësohet edhe më tej me skepticizmin, epikurizmin dhe stoicizmin e shekullit XX dhe XXI.

Pse të merren në konsideratë teoritë dhe mendimet e mendimtarëve të lartpërmendur? Çka kanë të bëjnë ata me depresionin? Sipas Barragàn, ky mendim, sidomos në pjesën e madhe të botës perëndimore, ka motivuar dhe është duke motivuar ende një ndryshim kulturor. Barragàn thotë se pozicionet dhe idetë e disa autorëve qëndrojnë në bazë-themelin e post-modernitetit, dhe bën një renditje të tyre.

Mendimi se Zoti ka vdekur dhe se rregulla e vetme e moralitetit mbetet super-njeriu, me fuqinë e vullnetit të tij. Mendimi se nuk ekzistojnë vlera të gjithmbarshme dhe të sigurta- e as mundësi për t’i njohur ato. Mendimi se ekziston një Qenie më e madhe se njeriu, por, njeriu nuk është i aftë ta përshkruajë atë e as ta shpreh përmes gjuhës të së jetuarit të tij. Mendimi se e vërteta qëndron vetëm në atë që është e dukshme, e prekshme dhe e konstatueshme shkencërisht. Mendimi se vetëm ajo që shihet dhe preket, duhet të besohet si e vërtetë. Mendimi se vlerat nuk ekzistojnë, pasi që ato nuk janë fakte. Pra, mendimet e këtilla, kanë shkaktuar dhe vazhdojnë të shkaktojnë edhe sot e kësaj dite një kulturë dëshpëruese, pasi që kanë privuar njeriun nga më e bukura, nga më e mira dhe nga më e shenjta që i jep kuptim njeriut dhe krejt ekzistencës së tij. Kjo mënyrë e të menduarit, ka krijuar- do të thoshte Gianni Vattimo, një mendim të dobët, që domethënë një relativizëm dhe një nihilizëm. 

Relativizmi

Termin relativizëm tanimë e hasim në shkrime, komentime, interpretime dhe predikime të ndryshme. Por, çka është konkretisht relativizmi, dhe çka nënkupton ky term, mbetet një paqartësi për shumëkënd. Për ta kuptuar më mirë domethënien e vërtetë të relativizmit, dëshiroj të marr në shqyrtim njërën ndër figurat më të ndritshme të shekullit XXI, që më së tepërmi predikoi dhe luftoi me të gjitha mjetet dukurinë negative të relativizmit. Është fjala për Papën e nderit, Benedktin e XVI. Pak para se të ngjitej në Katedrën e Shën Pjetrit, Ratzinger, pohoi: «Të kesh një fe të qartë, sipas Besimit të Kishës, shumë herë bëhet shkas etiketimi si fundamentalizëm. Ndërsa relativizmi, domethënë lejim të bartemi këndej e andej nga çdo erë doktrine, paraqitet si i vetmi qëndrim i mundshëm për kohet moderne. Jemi duke ndërtuar një diktaturë të relativizmit që nuk njeh asgjë si përfundimtare dhe lë si kriter përfundimtar vetëm veten dhe dëshirat e tija.» Nga këta pak rreshta të Benediktit XVI, kuptojmë se relativizmi është luhatje, pra, gjendje në të cilën njeriu nuk ka një identitet të qëndrueshëm, gjithmonë endacak, duke kërkuar andej e këndej plotësimin e boshllëkut të krijuar në mendjen dhe zemrën e tij. Pra, relativizmi mohon të vërtetën përfundimtare. Njeriu relativist, është i mendimit se asgjë nuk është përfundimtare, prandaj, si pasojë e kësaj vë si prioritet veten dhe dëshirat e tija hedoniste.

Nihilizmi

Nihilizmi, është filozofia e asgjësë. Është një rrym filozofike që mohon ekzistencën e vlerave dhe të realiteteve pak a shumë të pranuara nga të gjithë. Ithtar i kësaj rryme, është veçanërisht Nietzsche. Ai thotë se ekzistojnë dy lloje të nihilizmit: i miri dhe i keqi. I miri është ai që shkatërron të gjitha vlerat e së kaluarës dhe ndërton të rejat; nga këtu lind edhe ideja e super-njeriut; ndërsa i keqi qëndron në pritjen e rehatshme që vlerat e vjetra të arrijnë në fund, pa i furnizuar me ato të super-njeriut.

Barragàn duke e përshkruar nihilizmin dhe teorinë tanimë të njohur të Nietzsches se nuk është e mundur me njohtë të vërtetën; se vullneti nuk mund të bëj asgjë të mirë; meqë Zoti ka vdekur, se nuk ekziston as një referencë normative; se jeta nuk ka vlerë meqë nuk është e papërsëritshme, që nënkupton kthimin e idesë të ri-mishërimit, të gjitha këto ide – nënvizon Barragàn – kanë krijuar në njeriun një mungesë mosbesimi për të ardhmen; kanë paralizuar njeriun vetëm në të tashmen, duke ja eliminuar të kaluarën dhe mundësin e ëndërrimit për të ardhmen; kanë krijuar lloje të religjioneve pa Zot, me pretendimin që njeriu të bëhet zot e jo që Zoti të bëhet njeri; kanë krijuar ndarje, mbyllje, egocentrizëm, in-tolerancë. Idetë e tilla, e kanë krijuar një shoqëri të çekuilibruar, pasojat e së cilës janë të dukshme gjithkund.

Njeriu

Në këtë klimë relativiste dhe nihiliste, ku gjithçka rrezikon të shihet në prizmin e dimensionit material dhe ekonomik, ai që pëson më së tepërmi është gjithmonë njeriu. Njeriu – vazhdon  Barragàn – ndjehet i humbur dhe pa mundësi integrimi. Nuk ka as një domethënie e as një qëllim: është një turist, një vagabond, një i huaj moral. Dëshira dhe tentativa e vazhdueshme e sistemeve njerëzore, për ta okupuar vendin e Zotit, e kanë zhveshur njeriun nga ato vlera që i jepnin kuptim dhe domethënie të jetuarit të tij, në të mirat dhe në të vështirat që jeta rezervon për secilin njeri. Idetë e tilla relativiste dhe nihiliste kanë bërë që njeriu mos të jetë më qendra e natyrës që nën udhëheqjen e Hyjit dominon të gjitha gjërat, por një pjesë e vogël e sajë, sikur bimët dhe shtazët.

Analiza interesante që Barragàn bën, duke u nisur nga kultura e filozofisë greke e deri te kulturua e filozofisë post-moderne, nxjerr si përfundim ekzistencën e katër epokave, të cilat praktikisht kanë krijuar katër «lloje» të njeriut: «njeriu i parë» i kulturës filozofike greke; «njeriu i dytë» i kulturës mesjetare kristiane; «njeriu i tretë» i shkencës moderne; dhe tani gjendemi para «njeriut të katërt» të cilin e karakterizon kultura konsumiste dhe audiovizive, që nuk e përforcon për asgjë atë, përkundrazi e bën më të dobët; më të vetmuar; më të varfër dhe më të pasigurt se kurrë. Njeriu post-modern – shton Barragàn – duke e humbur Zotin e ka humbur dinjitetin e tij dhe kështu mbetet veçse një vagabond, pa qëllim dhe orientim jete.

Ndërsa, njeriu i kulturës greke dhe ai i mesjetës shquheshin për ekuilibrin mendor, shpirtëror dhe fizik- kjo sintezë ekuilibri dhe harmonie u shkatërrua nga njeriu i tretë i shkencës dhe teknikës, i cili zëvendësoj religjionin dhe filozofinë me shkencën. Në një mënyrë, eliminimi i së kaluarës (në sa histori, kulturë, trashëgimi, kujtesë emancipuese) dhe i së ardhmes (në sa perspektivë, ideal, qëllim, vlerë, realizim plotësues), kanë bërë që njeriu t’iu kushtohet krejtësisht së tashmes, pra kënaqësive dhe dëshirave të momentit me qëllimin e vetëm të realizimit dhe lumturisë së tij, por, fatkeqësisht realiteti dëshmon të kundërtën: njeriu pa kujtesë për të kaluarën dhe pa vizion për të ardhmen rrezikon shterjen, humbjen, depresionin.

Barragàn njeriun e katërt, atë të kulturës konsumiste dhe audio-vizive, e quan njeri pa cilësi, që ka qëllim vetëm nevojat dhe dëshirat e tija, të cilat, duhet plotësuar me çdo kusht, nëse kërkohet edhe duke shkelur lirinë dhe dinjitetin e tjetrit. E rëndësishme është që unë të jem mirë, të ndjehem mirë dhe i realizuar. Të tjerët s’kanë vlerë, janë në shërbimin e kënaqësive dhe dëshirave të mia. Mentaliteti dhe kultura e tillë, kanë bërë që tjetri të përdor tjetrin si objekt kënaqësie dhe realizimi të dëshirave vetjake, egoiste. E keqja më e madhe e këtij mentaliteti, është së gjërat e tilla ndodhin në një liri të plotë. Pra, jetojmë në një kulturë, në të cilën pretendohen të drejtat, por nuk jemi aspak të vetëdijshëm për përgjegjësitë kundrejt vetes, tjetrit, ambientit rrethues dhe Zotit.

Krejt në fund të kësaj paraqitje, Barragan merr në shqyrtim mësim e Shën Tomës të Akuinit që depresioni e paraqet nën formën e përtacisë, që sipas tij është shumë e ngjashme me atë qe ne sot quajmë depresion. Përtacia, sipas Shën Tomës, është një lloj trishtimi që ka një konotacion trupor dhe kush vuan nga kjo, ankohet se nuk ka fryte apo rezultate të dëshirueshme shpirtërore. Kështu që gjërat më tepër se sa të jetohen, ato vihen dhe përballohen me vështirësi të madhe. Përtacia, në një farë mënyre, zvogëlon, mposht vullnetin dhe interesin e të dëshpëruarit, dhe kështu, rëndohet dhe përkeqësohet trishtimi i tij. Përtacia, përfshinë mërzinë e veprimit; është një pandjeshmëri e mendjes që pengon fillimin e çdo veprimi të mirë.

Bijat e përtacisë, sipas Shën Gregorit, janë gjashtë: shpirtligësia (keqdashja, urrejtja), mllefi (ashpërsia e fshehtë), frika, dëshpërimi, pandjeshmëria ndaj rregulloreve, endja apo bredhja e mendjes drejt asaj që nuk është e lejueshme. Gjithmonë duke iu referuar Shën Tomës, përtacia rëndon, shpirtin, mendjen dhe zemrën, dhe shpie jo drejtë asaj që e bën të lumtur njeriun, por drejtë asaj që e bën të trishtueshëm, të mbyllur, të vetmuar në shoqërimin e mendimeve dëshpëruese. Për ta evituar këtë gjendje, është më së e nevojshme që njeriu të ikë nga ajo që i krijon trishtim apo të ndahet nga ata që e bëjnë të trishtueshëm. Barragan sjell një afirmim të Gjonit Kasian, i cili thotë se përtacia gjen hapësirë më së tepërmi në ata persona që jetojnë vetëm, dhe se është armiku më infektues i atyre që jetojnë në shkretëtirë, në vetmi.

Vijon…

 

Shpërndaje

Comments are closed.

« »