FALJA DHE PAJTIM – PARAKUSHT JETE, PAQEJE DHE QYTETËRIMI

Apr 30 • Bibla

Një vështrim biblik-teologjik

Shkruan: Don Lush Gjergji

E tërë tradita dhe përvoja fetare hebreo-krishterë mbështet në dhuratën e Zotit, sidomos në atë të bekimit dhe të paqes.

Këtë në tërësi e përforcon dhe e begaton edhe Jezu Krishti duke shpallur Lumturitë, ndër të cilat është edhe ajo e paqes dhe pajtimit: “Lum pajtuesit sepse do të quhen bijtë e Hyjit” (Mt 5, 9).

Pas ngjalljes përshëndetja dhe urimi i tij ishte: “Paqja me ju! Sikurse më dërgoi mua Ati, ashtu edhe unë po ju dërgoj ju” (Gjn 20, 21).

Paqja është porosi thelbore dhe qenësore e Jezusit të ngjallur  si fryt i mundimit, vdekjes dhe ngjalljes së tij për krijimin e marrëdhënieve të reja ndërpersonale, ndërfamiljare, ndëretnike dhe ndërfetare. Zoti dhe njeriu më nuk janë kundërshtarë por bashkëpunëtorë. Kjo paqe nuk mbështetet më në dhjetë urdhërimet e Zotit, në Ligj (Torah), por mbi të gjitha në drejtësi dhe në dashuri.

Pjetri e pyeti Jezusin kështu: “Zotëri, nëse vëllai im gabon ndaj meje, sa herë duhet ta fal? Deri në shtatë herë? (Mt 18, 29).

Pyetja ishte e vështirë, nxënësi Pjetri si duhet të ketë qenë  i lodhur dhe i mërzitur duke falur, prandaj e vuri një kufi gati heroik, shtatë herë! Këtu Pjetri e thekson së pari vetveten: nëse im vëlla gabon ndaj meje, dhe mu për këtë e ka vështirë t’ia falë. Mendon pak, mos të them aspak, se edhe ai, si dhe çdo njeri është mëkatar, gabon, së pari ndaj Zotit, pastaj ndaj tjetrit, prandaj ka nevojë për mirëkuptim dhe për falje.

Ta shqyrtojmë shëmbëlltyrën e shërbëtorit të pamëshirshëm, i cili pati shumë detyrim – dhjetë mijë talenta. Duke mos pasur mundësi t’ia kthente iu lut kështu zotërisë:“Ki durim me mua dhe do t’i kthejë të gjitha!”. Edhe zotëria pati mëshirë ndaj atij shërbëtori, e liroi dhe ia fali detyrimin” (Mt 18, 26).

Theksimi biblik është te fjala pati mëshirë, e kuptoi, i erdhi keq, u bë pjesëmarrës i gjendjes së tij, hyri në lëkurën e tij, doli prej lëkurës së vet… dhe mu për këtë jo vetëm që nuk e dënoi atë dhe familjen e tij, por edhe ia fali tërë borxhin pa kurrfarë kushti. Mirëpo i njëjti shërbëtor u dëshmua i pamëshirshëm ndaj shokut të tij, i cili i kishte detyrim shumë pak, vetëm njëqind dinarë. T’i krahasojmë pak këto dy shuma : dhjetë mijë me njëqind!

Por ai nuk deshi dhe shkoi e e shtiu në burg deri ta kthente detyrimin” (Mt 18, 30). Egoizmi dhe egocentrizmi, hidhërimi e bënin atë të egër dhe të pamëshirshëm, hakmarrës ndaj shokut të vet, duke harruar përvojën e mëparshme të faljes dhe të mëshirës. Me këtë gjest jonjerëzor, së pari e pikëlloi shokun që i kishte detyrim, pastaj edhe shokët tjerë të cilët duke parë këtë zemërngurrtësi, shkuan dhe e njoftuan zotërinë “për krejt çka ngjau. Atëherë zotëria i tij e thirri dhe i tha: “Shërbëtor i keq, unë ta fala tërë borxhin, sepse m’u lute. A nuk u desh që edhe ti të kishe mëshirë ndaj shokut tënd, sikurse unë pata mëshirë ndaj teje?” (Mt 18, 31-32). Dhe s’pati tjetër rrugëdalje përpos  ta dorëzonte atë torturuesve “deri sa ta kthente tërë detyrimin” (Mt 18, 34).

Shërbëtori i keq dhe hakmarrës s’pati mëshirë, mirëkuptim, përkushtim ndaj shokut të vet. Ja tri cilësitë e fillimit të faljes: mëshira, mirëkuptimi dhe përkushtimi.

Pa pasur mëshirë ndaj gjendjes së tjetrit, s’mund të kemi as mirëkuptim, të hyjmë në lëkurën e tij, dhe pa mëshirë dhe mirëkuptim s’ka përkushtim: dua t’i ndihmoj aq sa di dhe sa kam mundësi.

Përfundimi i Jezu Krishtit është qortim dhe vërejtje e rëndësishme edhe për ne:“Kështu do të bëjë me ju Ati im qiellor, nëse s’e falni me gjithë zemër secili vëllanë e vet” (Mt 18, 35).

Këtu i kemi elementet bazë: krahasimin e Atit qiellor me mbretin e mirë që ia fali të gjithë detyrimin, por më vonë e hetoi se falja e tillë nuk pati sukses, sepse shërbëtori ishte dhe mbeti i keq dhe i pamëshirshëm. Falja s’duhet të jetë sido, gati me zor, disi për t’iu ikur të këqijve dhe rreziqeve, por  me  gjithë  zemër , d.m.th. me pjesëmarrjen tonë, duke e vërë tjetrin në qendër të vëmendjes dhe të zemrës, duke u gëzuar se edhe ne mund të bëjmë diçka  në shenjë të falënderimit dhe në stilin e Zotit.

 Dhe dimensioni i tretë është në theksim  s e c i l i , që domethënë të gjithë dhe pa kushte, pa rezervë, pa interes, por prej dashurisë dhe me  dashuri. Shën Pali shkruan: “Sepse Hyjit i pëlqeu të banojë në Të e tërë Plotësia dhe me anë të Tij, duke vendosur paqen me anë të gjakut të  kryqit të Tij – të pajtojë me vete gjithçka qoftë në tokë qoftë në qiell” (Kol 1, 19-20).

Shëmbëlltyra tjetër mbi Babait e mirë (Lk 15, 11-32) na tregon qartas se ka dy lloj mëkatesh, si biri i vogël i cili e mori pasurinë  dhe  u largua prej babait dhe prej vëllaut të madh, duke i harxhuar të gjitha me jetë epshore  (Khs. Lk 15, 11-16).  Mirëpo pas kësaj së pari erdhi në vete, pastaj edhe vendosi të kthehet tek i ati edhe si rrogëtar (Khs. Lk 15, 11-16).

Kjo do të ishte një lloj drejtësie, sepse e harxhoi pasurinë, e koriti shtëpinë… I ati e tejkalon këtë gjendje me fuqinë e dashurisë, ia ktheu dinjitetin e birit me anën e gjesteve konkrete : veshja e petkave të reja, vërja e unazës në dorë, të mbathuarave në këmbë, prerja e viçit të majmë për të ngrënë dhe për t’u gëzuar për këtë kthim (Khs. Lk 15, 22-24).

Djali i madhe nuk ishte larguar fare prej atit, kishte punuar gjithnjë, por s’kishte dashuri as për babain, edhe më pak për vëllaun e vogël që ishte kthyer (Khs. Lk 15, 25-30).

Ungjilltari Luka e paraqet dy herë babain duke dalur prej shtëpisë, hera e parë kur e pa djalin e vogël, “u ngashërye, u lëshua vrap, e mori ngryk dhe e puthi” (Lk 15, 20).

Herën e dytë doli jashtë shtëpisë për t’iu lutur djalit të madh që të hynte në shtëpi dhe për t’u gëzuar së bashku me vëllanë e vogël. Pra babai i mire e harron veten dhe hallet që i kishte me bijtë,  mendon dhe vepron vetëm për t’i pajtuar të dytë mes vete.

Biri që kthehet tek i ati është mëkatari i penduar, ndërsa i dyti është një besnikëri formale e ligjit, punës, detyrës,  jemi  të gjithë ne që nuk e pranojmë mëshirën e Zotit ndaj tjerëve, por kërkojmë drejtësi, ndëshkim, hakmarrje ndaj vëllezërve apo motrave tona.

Zoti – Babai i mirë nuk është as si biri i vogël, as si biri i madh, por thjesht ndryshe, i mirë. Ai i do të dy bijtë e vet dhe dëshiron t’i pajtojë.

Edhe neve shpesh, si djalit të madh, mëshira dhe dashuria e Zotit na duket “padrejtësi”.

Shën Gjoni dashurinë e Zotit e shpjegon kështu: “Dashuria përmbahet në këtë: Jo se ne e kemi dashur Hyjin, por Ai na ka dashur ne, dhe e ka dërguar Birin e vet si fli pajtuese për mëkatet tona” (1 Gjn 4, 10).

Dhe vazhdon: “Nëse ndokush thotë: “ E dua Hyjin” e këndej e urren vëllanë e vet që e sheh, Hyjin që nuk e sheh, s’mund ta dojë” (1 Gjn 4, 20).

Pajtimi i Krishtit e përfshin mbarë njerëzimin dhe si çmim e ka gjakun e tij.

Ai (Krishti) është flija pajtuese për mëkatet tona, jo vetëm për mëkatet tona, por edhe të mbarë botës” (1 Gjn 2, 2).

Duke e ndërlidh këtë pajtim me pajtimet tona vazhdon kështu:“Sepse kjo është shpallja që e dëgjuat qysh prej fillimit : që ta duam njëri-tjetrin. Jo si Kaini që ishte prej Djallit dhe e vrau të vëllanë. E pse e vrau? Pse veprat i kishte të këqija, kurse të vëllait ishin të  drejta. Kush nuk ka dashuri, mbetet në vdekje. Kush e urren vëllanë e vet, është vrastar. Dhe mirë e dini se asnjë vrastar nuk e ka në vete jetën e pasosur”(1 Gjn 3, 11-12. 15).

Urrejtja është djallëzore,  vdekjeprurëse, vrastare, vetëvrasje, vëllavrasje, ndërsa dashuria dhe falja janë hyjnore dhe frytdhënëse. Shën Gjoni urrejtjen e krahason edhe me verbëri, terr: “Kush e urren vëllanë e vet, gjendet në errësirë dhe ecën në errësirë. Nuk di kah shkon sepse terri  ia ka verbuar sytë” (1 Gjn 2, 11).

Shën Pali shkruan kështu:“Por Hyji e dëftoi dashurinë e vet kundrejt nesh kështu: ndërsa ne  ende ishim mëkatarë, Krishti vdiq për ne. E pasi tani jemi të shfajësuar me anë të gjakut të tij, është më se e sigurt se ai do t’na shpëtojë nga dënimi” (Rom 5, 8-9).

Jezusi thotë:“Por ju them juve që më dëgjoni: Doni armiqtë tuaj, bëhuni mirë atyre që ju urrejnë, bekoni ata që ju mallkojnë, lutuni për ata që dijekeqas ju mundojnë… Si dëshironi t’ju bëjnë juve njerëzit, ashtu bëjuni edhe ju atyre… Bëhuni edhe ju të mëshirshëm sikurse /edhe/ Ati juaj është i mëshirshëm. Mos gjykoni dhe nuk do të gjykoheni. Mos dënoni dhe nuk do të dënoheni! Falni dhe do të gjeni falje!” (Lk 6, 27-28. 31. 36-37).

Njeriu dhe njerëzimi s’mund të jetojnë pa falje. Falja, pajtimi nuk është thjesht vepër njerëzore, çështje e arsyes, sepse mendoj se pjesa dërmuese e njerëzimit e kupton se e keqja nuk mundet me të keqe, por vetvetiu është tejet e vështirë, mos të them e pamundshme, pa besim dhe pa ndihmën e Zotit, sepse i tejkalon fuqitë tona njerëzore. Falja s’është çështje e sjelljes së mirë, por së pari ta kuptojmë tjetrin, të kemi mëshirë, dhembje dhe mirëkuptim për te.

 Pa këto elemente  ne kemi bërë vrasje, hakmarrje apo edhe gjakmarrje psikologjike, shpirtërore, dhe varet vetëm prej rrethanave, rasteve, mundësive se a do të ndodhë e keqja apo jo.

NJERIU ËSHTË NJERI AQ SA KA DASHURI, sa di të ketë mëshirë, dhembje, mirëkuptim për të tjerët, të falë dhe të kërkojë falje. Zoti është Dashuri dhe njeriu i përgjan Zotit aq sa ka fuqi për dashuri dhe për falje.

Populli hebrenj e kishte ndjenjën e mëkatit të bashkësisë si popull, por edhe përvojën e besëlidhjes dhe të faljes, kuptohet nga ana e Zotit. Jezusi na paraqitet si ai që e plotëson dhe realizon këtë pajtim përfundimtar mes Zotit dhe njerëzimit, si “miku i tagrambedhësve dhe i mëkatarëve” (Lk 7, 35), si ai që e fali mëkataren publike (khs. Lk 7, 36-50), si “Qengji i Hyjit që i shlyen mëkatet e botës” (Gjn 1, 28).

Pse njeriu i sotshëm, sidomos ne Shqiptarët, falim shumë pak, vështirë, gati edhe keq, pjesërisht, vetëm në disa rrethana të rrezikimit, të luftërave?

Më duket se edukimi i rreptë që mbështetet kryesisht në urdhra, ndalime, ligje krijon më tepër ndjenjën e frustrimit, hurxhit dhe të paaftësisë, mbylljes, e cila shpesh shpërthen në agresivitet, sulm, urrejtje dhe në shkatërrimi.

Ne duhet t’i zbulojmë dhe t’i përkrahim anët pozitive te vetja dhe te tjerët, sepse nëse rritet e mira, vetvetiu pakësohet e keqja.

Gabimi i dytë është garimi i egër për punë, fitim, sukses me çdo kusht, ku njeriu nuk është më askush dhe asgjë nëse nuk punon, nuk fiton, nuk ka sukses në krahasim me të tjerët. Në këtë “garë” të pamëshirshme dikush lodhet, ndalet, çalon, s’ka fuqi dhe mbetet i frustruar, ndihet keq, nuk e ka më mbështetjen e të tjerëve, dhe si i tillë potencialisht është “kandidat” për urrejtje ndaj vetvetes dhe ndaj të tjerëve. Bota, të tjerët janë fajtorë për fatin e keq, për mossukses, për dështime…, prandaj…

Gabimi i tretë është feja vetëm si njohuri, pa përvojë dhe jetësim me Zotin-Dashuri dhe me vëllaun njeri. Nga përvoja e fesë së Zotit-Dashuri i cili në vazhdimësi është edhe falje, mëshirë, pajtim, ndërrim, përmirësim, mësohemi  dhe aftësohemi edhe ne deri duk t’i përngjajmë atij, kënaqemi në falje ndaj të tjerëve.

Pa fe (pistis), jetë me Zotin, dhe pa dashuri (agape), dashuri dhe bashkësi me Zotin dhe me të afërmin, njeriu është anonim, abstrakt dhe i çrrënjosur, i tretur në masë.

Ne Shqiptarët sot jetojmë ose nën ndikimin e individualizmit të tepruar, vetëm si të them unë, ose të kolektivizmit anonim, si thonë dhe veprojnë të tjerët, pa pasur mundësi të jemi vetvetja.

Ndikimi i të tjerëve, i rrethit të ngushtë apo të gjerë, ende është shumë i madh dhe kryesisht negativ, duke na cunguar identitetin dhe personalitetin, orientimet, bindjet, përcaktimet, veprimet dhe jetën personale.

Falja tek ne ende fatkeqësisht trajtohet si dobësi, ndërsa hakmarrja dhe gjakmarrja si trimëri, si traditë e shenjtë shqiptare, si virtyt i pamohueshëm nga rrethi familjar dhe shoqëror traditor.

Deri sa mos ta ndërrojmë botëkuptimin ndaj jetës, vetvetes, familjes, shoqërisë, s’mund ta ndërrojmë as veprimin, jetën tonë.

Trimëria më e lartë është ta mundim të keqen së pari në vete, e pastaj edhe te të tjerët, sepse JEMI TË LIRË VETËM NËSE JEMI TË MIRË!

Falja në kuptimin biblik i ka këto veçori: lirim, zgjidhje e prangave, përparim, dhënia e mundësive të reja, aftësim për liri dhe për dashuri. Gjaku i Krishtit derdhet për faljen e mëkateve, për ju dhe për të gjithë, pra, për mbarë njerëzimin.

Ndoshta sot njeriu e ka humbur ndjenjën dhe kuptimin e mëkatit si dëbim dhe fyerje e dashurisë, si dhe të faljes, si rast ndërrimi dhe përmirësimi.

Psalmisti thotë kështu: “Sepse e pranoj paudhësinë time, mëkatin tim e kam para sysh” (Ps 50, 5).

Prandaj para çdo veprimi pika e parë është kuptimi i gjendjes, si nga aspekti historik, ashtu edhe nga vështrimi aktual. Pika e dytë është ndarja e përvojave tona nëpërmjet bisedimeve, dialogut dhe komunikimit ndërnjerëzor dhe ndërvëllazëror, që të jemi së bashku si në të mira, ashtu edhe në të vështira.

Gjendja konfliktuale kërkon së pari harmonizimin e njeriut me vetveten, me atë që është dhe dëshiron të jetë, dhe vetëm pastaj mund të shkojmë kah hapi i dytë – marrëdhëniet ndërnjerëzore, që të vijmë edhe deri te ndjenja e përkatësisë së përbashkët.

Sot  hak-marrja apo gjak-marrja duhet të ndërrohet edhe në terminologji, sepse thënë kështu duket se njeriu ka të drejtë, bile edhe detyrë, ta marrë hakun apo edhe gjakun!

ÇDO HAK APO GJAK-MARRJE  SOT ËSHTË SË PARI VETËVRASJE, PASTAJ VËLLAVRASJE DHE SË FUNDI EDHE VRASJA E TJETRIT.

Pa vetëdije të tillë s’mund ta luftojmë këtë dukuri shëmtuese, kancerin e shoqërisë shqiptare në ditët tona.

Duhet gjithnjë ta kultivojmë KULTURËN E JETËS: nderimin, pranimin, përkrahjen dhe mbrojtjen e jetës në çdo faze, sipas parimit të njohur shqiptar : S’ka shtëpi pa pleq dhe pa fëmijë, ose edhe : Mjerë ajo shtëpi që s’ka  pleq dhe fëmijë!

 Pse atëherë mos ta duam dhe mbrojmë jetën nga çdo rreziku apo kërcënimi, edhe nga gjakmarrja?

Kush jeton për hakmarrje, nuk jeton fare, sepse jeton vetëm për të bërë keq,  e kjo s’është e denjë për askënd, jeton për së gjalli në varr. Urrejtja është DIKTATORI më i keq që vetvetiu nuk vdes kurrë dhe na robëron të gjithëve.

Mu për këtë falja është parakusht jete, paqeje dhe qytetërimi, si përvoja më e rëndësishme dhe vendimtare në jetë, e cila na mundëson të dalim prej vetvetes dhe të përqendrohemi në të tjerët për të jetuar të vëllazëruar dhe të bashkuar.

S’ka njeri të përsosur që s’ka nevojë për falje, si prej Zotit ashtu edhe prej të afërmit, por edhe për të falur. Nga kjo përvojë lindë paqja e vërtetë e cila mbështet në drejtësi (të vërtetën) dhe mbi të gjitha në dashuri. Kjo e begaton kulturën e jetës me QYTETËRIMIN E DASHURISË.

Shpërndaje

Comments are closed.

« »