SHENJTËRIT E KRISHTERË NË SHQIPËRI (II)

May 19 • Histori

 

 Shkruan: Robert ELSIE

Rëndësi të njejtë si Shën Maria kishte edhe Shën Nikolla (Saint Nicholas).

Ai është shenjtori më i njohur ortodoks dhe ishte pa dyshim më i nderuari ndër shenjtorët e gjinisë mashkullore, si te ortodoksët ashtu edhe te katolikët në Shqipëri. Shën Nikolla ishte ipeshkëv i Lycias në Azinë e Vogël në shekullin  e IV. Më vonë duke filluar nga shekulli IX, në Lindje dhe në shekullin 11 në Përendim, ai arriti që të bëhet njëri prej shenjtorëve më të dashur të Kishës, në veçanti të kishës ortodokse. Në Greqi mori rolin e zotëruesit të detit – Posejdonit dhe si i tillë, një numër i tempujve përgjatë bregdetit dhe ishujt e Jonit ishin emërtuar sipas tij. Ai në këtë mënyrë ishte pajtor i detarëve dhe i lidhur me ujin. Më 1807, reliktet e Shën Kollit ishin marrë nga tregtarët dhe ishin bartur në Otranto nga Shqipëria, e që pa dyshim ndikoi që të nderohej kulti i tij në Ballkanin Jugprendimor .

Shën Nikolla ishte njëri nga shenjtorët më të njohur krishterë në Shqipëri, i cili nderohej nga katolikët, ortodoksët e poashtu edhe nga myslimanët dhe ishte pajtor i shumë fiseve veriore të maleve, ndër të cilët ishte edhe fisi i Shkrelëve.

    Heroi kombëtar Skënderbeu (1405-1468) fillimisht ishte i varrosur në Kishën  e Shën Nikollës në Lezhë, të datuar më vitin 1459. Disa prej 275 kishave katolike të regjistruara nga Kordinjano, të cilat dihet se kanë ekzistuar në Shqipëri në fund të shekullit XVI dhe në fillim të shekullit XVII, 40 (që d.m.th. një në shtatë) i ishin kushtuar Shën Nikollës, më shumë se sa të shenjtorëve të tjerë, përveq Shën Marisë. Ndër shumë Kisha historike katolike të kushtuara atij ishin edhe ato në: Tugjëmill dhe Zupç (Mali I Zi), Kastrati MM, Shkreli MM, Balëz MM, i regjistruar më 1434 dhe një e  Shën Nikollës pranë portave e regjistruar më 1416, në Nënshat-Sh, Shala-Sh, Koman-Sh, Toplana-Sh, Shkjeza-Sh, Arst-Pu, Arrën-Ku, Janjevë (Kosovë), Lezha-Le, Kakrriq-Le, Zejmen-Le, Milot-La, Gjonëm-La, Orosh-Mr (Ilteri i Shën Kollit), Macukulli -Mt, Gurë i bardhë-Mt, Xibër-hane-Mt, Sina-Di, Zabzun-Bz, Okshtun-Bz, Cudhim-Kr, Priska-Tr, Qafëmolla-Tr, Mushqeta-Tr, Fag-Tr, Persqop-Tr, Jatesh-El, Garunja-El, Gjonëm-El, Jagodina-El, Mollagjesh-EL, Kutërman-Lb,  Galush-Pe, Levanaj-Kj  dhe Zambishta- Kj .

Nga shumë kisha ortodokse dhe themelata të kushtuara Shën Nikollës ishin edhe ato në: Vranina (M. i Zi) me manastir e datuar që nga viti 1232, kisha në Lin-Pg në Liqenin e Ohrit, e regjistruar më 1345, një në Voskopojë-Ko, e datuar që nga 1721-1722, Boboshtica-Ko, me dy kisha prej të cilave njëra me manastir, Përmet-Pr, Lipa-PR, e datuar që nga shekullit XVIII, Kurjan-Fr, e datuar që nga shekullit XIII deri në shekullin XIV, Vanaj-Fr, e datuar që nga viti 1777, e Krutës e Sipërme-Lu prej vitit 1811, Toshkës-Lu, e datuar që nga viti 1811, e Kavajës-Kj, e datuar që nga viti 1870, e Valëshit-El nga shekulli XVI, e Shelcanit-EL, e datura që nga shekulli XIV, e Hormovës-Tp, e Perondisë-Kv, e datuar që nga shekulli X, e Homelicës-Gj, e Poliçanit-Gj, e Topovës-Gj, e datura që nga viti 1788, e Saraqinishtës-Gj që nga pjesa e  parë e shekullit XVII, e Sopikut, e Dhrovjanit-Dl, e datuar që nga shekulli XVI, e Dhivërës-Sr, e datura që nga viti 1736, Nivicë – Bubar-Sr, e Mesopotamit-Dl, e datuar që nga pjesa e fundit e shekullit XIII dhe manastiri i Shën Nikollës    në vijën bregdetare të Akrokeraunianit.

Dita e festës së Shën Nikollës më 6 dhjetor, dita e festës para  krishtere ishte e respektuar si nga krishterët poashtu dhe nga myslimanët në Shqipëri, duke festuar kthimin e shqiptarëve të vdekurve dhe përkujtohej duke e flijuar e pjekur një dele në hell, fërlik. Për këtë festë, kofsha mbahej përpara në shtëpi për disa javë. Në Hot, Grudë dhe Kastrat, festa e Shën Nikollës zgjaste tërë javën. Në veri ishte zakon që të ndizej qiriu dhe të lihej dera e hapur në natën e Shën Nikollës, të liheshin brenda shenjtorët dhe shpirtërat e të vdekurve, e që edhe ata të mund të merrnin pjesë në festë. I zoti i shtëpisë do të ngrite dolli duke thënë: “Nata e Shënkollit na ndihmoftë“. Në disa rajone, ndizeshin poashtu tre qirinjë nga mitologia hebraike dhe në atë mënyrë që ata nuk do të bënin asnjë dëm. Sa më shumë që zgjaste qiriu i ndezur, aq më i madh do të jetë përparimi për shtëpitë në fjalë. Një ngjarje ndër fiset veriore ishte: “Le të shpërthej shpirti i keq me qiriun tuaj të Shën Nikollës“. Fisi i Shkrelëve, shpesh thoshte se BESA ishte ndërprerje e zjarrit dhe që ndihmonte kremtën gjatë festës së pajtorit të tyre shpirtëror. Poashtu ishte traditë ndër shumë fise në veri dhe për familjet feudale që takimi që bëhej në ditën e Shën Nikollës  të pajtonte në një mënyrë feudalët e tyre.  Në Rekën e Epërme (Maqedoni), buka bekohej në mënyrë rituale dhe në këtë ditë, me kryq dhe u ipej të gjithë të pranishmëve në shtëpi për ta ngrënë. Në Kosovë dhe gjetiu, Dita e Shën Nikollës nuk njihet si ditë e të krishterëve apo Kerstov, por si një nga ditët e zakonshme kur punohet.

Shën Nikolla poashtu festohet më 9 maj, në përvjetorin  e shpërnguljes së eshtrave të tij në Bari, më 1807. Fiset e Shkrelëve dhe të Shalës e festojnë ditën e Shën Nikollës në maj me rastin e largimit me tufat e tyre në kullosat verore.

Shën Nikolla ishte protagonist i një numri të legjendave të shqiptarëve. Në bazë të njërës nga këto legjenda, ai arriti në ditën e festës së tij në shtëpinë e një të varfëri dhe u prit me zemërgjerësi, por pa i ofruar asgjë për të ngrënë, sepse në familjen e të varfërit nuk kishte ushqim. Shën Nikolla ka insistuar që i vetmi djalë i të varfërit të vendoset në furrë dhe të piqet për darkë. Por pasi nuk kishte asgjë që t’i ofronte mysafirit të tij, i varfëri kishte pranuar propozimin dhe kërkesën e çuditshme, në heshtje. Por, kur shikoi me kujdes, pas disa orësh pa se kur u hap dera e furrës, zjarri ishte larguar dhe pa se djali  lozte brenda me qantën e metaltë të dhuruar  nga Shën Nikolla.

Shenjtori i tretë që përmendet në ndërlidhje me shqiptarët është më i veçantë sepse, thënë saktësisht, realisht nuk ekziston Shën Veneranda, Shqip Shënpremte ose Prende, është i njohur në dialektin gegë si Prenne ose Petka – kurse te ortodoksët – Paraskevi grek,!g A”D”F6g<¬; Snta Paraschiva tek Rumunët, fillimisht ishte para–Krishterë dhe ishte njohur nga kisha katolike si Shën Ana ose nëna e Shën Marisë. Në Shqipëri, sido që të jetë ajo njhet si Shën Veneranda.

Në trajtën greke, si martire e krishterë Shën Parashqevi, legjenda tregon se Perandoreshës Antonia i hodhi vaj të vluar në fytyrën e saj, duke e vërbuar atë, por të pamurit e saj iu kishte kthyer përmes lutjes. Kjo shenjtreshë, për të cilën nuk ka burime historike e në veçanti ishte e njohur në Shqipëri dhe Greqi, si çdokund në Ballkan, në shumë fshatra dhe kisha në Shqipëri, emëroheshin sipas saj. Në të vërtetë, prej 275 kishave katolike të regjistruara nga Kordinjano të cilat dihet se kanë ekzistuar në Shqipëri, në fund të shekullit XVI dhe fillimi të shekullit XVII, 33 janë të saja, pra nga tetë njëra, i kushtoheshin kësaj figure të errët, më shumë se çdo shenjtori tjetër, përveç Shën Marisë dhe Shën Nikollës. Ishin disa kisha katolike historike të kushtuara Shën Venerandës në: Hoti-MM; Shërq-Sh, Juban-Sh, Mavriq-Sh, Mjegulla-Sh, Palq-Bc, Kryezi-Pu, Ars-PU, Arrën-Ku , Kthella-Ku , Rreja-Mr, Balldren-Le, Kurbin-La me manastir të regjistruar në vitin 1457, Guri i Bardhë -Mt, Budull-Kr, Bubq-Kr, Kus-Tr, Lalm-Tr, Cirma-Tr, Pajenga-El, Shënmill- El, Polis-Lb, Bërzesta-Lb, Stërbeg-KJ dhe Babunja-Lu. Ndër Kishat ortodokse të kushtuara asaj ishin në: Çeta-Kj, Lin-Pg, Valësh-El, Brajlat-Dl, Korça-Ko, e ndërtuar para vitit 1487, Lukova-Sr, e ndërtuar në vitin 1767, Nivicë-Bubar -Sr, Konispol-Sr, Përmet-Pr, e datuar që nga viti 1776, Hllomo-Gj, nga shekulli XIX, Vodhina-Gj, e datuar nga shekulli XVIII  dhe Suka Labova- Gj.

Të krishterët dhe myslimanët organizonin së bashku pelegrinazhe në kishën  e Shën Venerandës në luginën e Kurbinit. Atje të sëmurët mental strehoheshin në kishë me ditë dhe netë me shpresë të shërimit të sëmundjeve të tyre.

Shën Veneranda ka qenë e identifikuar me kultin e Afërditës, pra emri i saj katolik është Veneranda apo Sfanta Vineri në gjuhën rumune. Në mënyrën etimologjike, Afërdita na ka dhënë termin romak për të premten – Latinisht Dies veneris, italisht venerdi; frëngjisht vendredi, e që përkthehet në shqip e premte dhe në trajtën e shquar e premtja si trajtë e shqipes së lartëpërmendur. Fjala greke për të premtën, përputhet me Parashqevi. Perëndesha romake e dashurisë dhe bukurisë ku ishte përfshirë edhe kulti i Shën Venerandës e që mund të shihet gjithashtu edhe në aspektet tjera. Zoja Prende (gegërisht Zoja Prenne) është e njohur edhe si Zojë e Bukurisë (gegërisht Zoja e bukuris) e   nderuar në Shqipërinë Veriore e veçanërisht nga gratë. Në ditën e festës së saj, më 26 qershor e që poashtu ishte ditë e festës së Shën Anës, gratë visheshin me rrobat më të mira të tyre dhe do të ekspozonin llakun dhe shtypësin, simbole domethënëse erotike. Ylberi, i konsakruar Venerandës është i njohur në popull si “ Rripi i Zojës Prende”, apo Brezi i Afërditës. Në bazë të   legjendës, secili që me sukses do ta kalonte ylberin do ta ndërronte gjininë e tij.

Ishte postulati në kultin e Shën Venerandës që ishte mbështetur nga kisha në Shqipëri si një strategji për pengimin e shtrirjes së islamizmit. Ndërlidhja e saj me të premtën si mënyrë për të kuptuar se besimtari do të ishte i zënë  për të përcjellur meshën e së premtës me respekt, në vend se të marrë pjesë në falje   në xhami.

Shenjtori i katërt, i fundit dhe më i madhi, i cili nderohet nga shqiptarët është Shën Gjergji. Prej 275 kishave katolike të regjistruara nga Kordinjano, 19 kisha i ishin kushtuar Shën Gjergjit, më shumë se shenjtorëve të tjerë, përveç Shën Marisë, Shën Nikollës dhe Shën Venerandës së errët. Ndër këto kisha ishin kishat në: Tivar (Mali I Zi), Shën Gjergji, (Sveti Djordje), Shën Gjergji në lumin Bunë, Sapë-SH, Drisht-SH, Kukël-SH, Nënshat-SH, Toplanë-SH, Tërbun-PU, Cakalë-LA, Ndërfana-MR të shënuara në vitin 1457, Macukull- MT, Reç-DI, Muhur-DI, Bërzhita-TR, Shëngjergj-TR, Tujan-TR, Todorenj -TR, Vidhas-EL, Murras-EL, Shëmill-EL, Bena-EL dhe Polis-LB. Ndërsa kishat ortodokse të kushtuara Shën Gjergjit ishin në: Berat, e datuar që nga shekulli XIV, Rreth-Libofsha-FR, e datura që nga viti 1776, Strum-FR, e datuar që viti 1801, Korçë-Vithkuq-KO që nga shekulli XVIII, Boboshticë- KO, Nikova-GJ, Terihat-GJ, Vllaho-Goranxi-GJ, Vanishta-GJ që nga shekulli XVIII, Krane-DL, Leshnica e Sipërme-SR që nga viti 1525, Dema-SR  që nga shekulli XVII, Voloteri në mes të Nivicës-Bubarit dhe Saranda-SR, e datuar që nga shekulli XVIII. Gjithashtu e pranishme është edhe kisha ortodokse e Shën Gjergjit në Durrës.

Dita e festës së Shën Gjergjit, është 23 prilli, që shënon fillimin e stinës së verës në Shqipëri, e që në kohët e lashta shënonte fillimin e vitit të ri dhe në lidhshmëri me traditat e shumta popullore, shumica prej të cilave ishin  krijuar për ruajtjen e rritjes së fëmijve, fermave të shtazëve dhe të korrurave. Ishte çështja më e madhe e kalendarit të krishterë te shqipëtarët e që në fund  lidhet edhe me doket popullore. Në Kosovë dhe Maqedoni, Dita e Shën Gjergjit, festohej më 6 maj bazuar në kalendarin lindor, i ndërlidhur me ngrënjen e fliave (Një picë nga brumi dhe jogurti e cila piqet me orë të tëra  dhe nën zjarr të mbuluar). Në Podujevë, hithërat janë mbledhur nga kopshti, janë zhytur në ujë dhe janë përdorur për spërkatjen e fëmijëve për  të qenë më të fortë. Në Preshevë fëmijët me të vërtetë laheshin në hitha. Në Tetovë, fshatarët e bjeshkëve të Sharrit i lanin fëmijët e tyre me ujin e lumit Vardar të cilin ata e sillnin një natë më parë dhe e përzienin me përbërje të llojllojshme (lule të kuqe, gujavat e veve të lyera me të kuqe, lule etj.).  Pas larjes uji i përdorur hidhej pastaj në lum dhe së bashku me të edhe të gjitha të këqijat e fuqishme të fëmiut. Tradita e larjes së fëmijëve me lulet e pranverës dhe ujëra ishte i njohur gjithandej Kosovës dhe Maqedonisë Përnedimore. Lulet dhe gjësendet tjera hidheshin nën shtratin e fëmijëve në kohën e gjumit. Në Shalë, barinjtë mblidhnin lule dhe barishte në ditën e Shën Gjergjit dhe i ushqenin kafshët me to, ndërsa kafshët ishin të stolisura me gjethet e bimëve të vrura në to dhe të “tymosura” me aromë. Në Shkodër, fëmijët do të zbukuronin hapësirat e dyerve me degë dhe lule të vjelura para agimit. Në bjeshkët veriore besohej se barishtet dhe lulet kanë një efekt të veçantë dhe të fortë shërues nëse ato vileshin ndërmjet dy ditëve të Shën Gjergjit. Në Mirëditë, besohej se nëse do të kishte shtrëngatë ndërmjet dy ditëve të Shën Gjergjit, nuk do të kishte gjarpërinj gjatë verës. Dita e Shën Gjergjit poashtu njihet edhe si ditë feste e romëve dhe është e njohur në zakone myslimane si Rùz-I hazir, ose chidr. Ortodoksët e Kiçnicës në Rekën e Epërme (Maqedoni) poashtu e  festojnë Shën Gjergjin e dimrit më 6 dhjetor.

Afër Beshit rrëzë vargmalit të Dajtit, në verilindje të Tiranës, gjendet shpella e quajtur me emrin e Shën Gjergjit. Banorët e këtyre maleve e konsideronin shpellën si hyjnore dhe organizonin pelegrinazh tek ajo, veçanërisht në ditën e Shën Gjergjit. Aty, ata do të flijonin kafshët, do t’i pjeknin ato në hell, do t’i hanin dhe do të pinin në shpellë. Qirinjtë do të ndizeshin dhe do të liheshin gjësendet metalike prapa për të lutur shenjtorin që t’i ndihmonte të sëmurët dhe të lodhurit. Njerëzit tepër të sëmurë, të cilët nuk mund të udhëtonin do t’i dërgonin rrobat e tyre për t’i palosur në shpellë për 24 orë. Shpresohej se të veshurit e rrobave të mbushura me shpirtin e shenjtorit nga shpella dhe pirja e ujit të sjellur nga ajo do të përshpejtonte shërimin e tyre.

        Në legjendat shqiptare, Shën Gjergji paraqitet si hero i cili gjendet në male. Në një tregim popullor, ai mbyt kulshedrën dhe shpëton vajzën e mbretit nga vdekja e sigurtë. Myslimanët i kishin atribuar aktet e tij heroike njeriut legjendar të shenjtë bektashian, Sari Salltek.

Poashtu mund të përmenden edhe një numër i shenjëtorëve të tjerë të cilët kanë luajtur rol sekondar në jetën fetare në Shqipëri .

Shën Athanasi, (përafër. 296-273), në shqip Shën Thanas ose Tanushi kishte qenë ipeshkëv i Aleksandrisë dhe njëri prej katër dijetarëve të mëdhenj grekë i kishës. Ai u përkujdes për Aleksandrinë, qytetin e tij të lindjes për 46 vjet, duke përfshirë periudhat e ndryshme të egzilit dhe mbajt mend si një kundërshtar i herezisë Ariane. Dita e festës së tij është 2 maji ose 18 janari. Ortodoksët e Rekës së Epërme (Maqedoni) veçanërisht ata të fshatit Niçpur, e festojnë Shën Thanasin, më 31 janar në bazë të kalendarit lindor ose Julian. Në disa hapësira të Ballkanit jugor Atanasi merr zotërimet dhe funksionet e Dionisit të lashtë, i cili fillimisht ishte Zot i pjellorisë te trakasit. Në Shqipëri është bjeshka e quajtur me emrin e tij dhe në gadishullin Akrokeraunian, si dhe në shumë kisha, zakonisht të ndërtuara në kodra dhe bjeshkë, si ato të Shën Elias. Poashtu janë  edhe manastiret ortodoksë në: Poliçan-GJ, e datuar prej 1601 dhe Kardhiq-GJ dhe kishat ortodokse në Labovën e Sipërme-GJ, Bularat-GJ, Lekël-TP, Leshnicë e Poshtme-SR, e datuar që nga viti 1797, Peca-SR, e datuar që nga viti 1525, Ohrovjan-DL, Finiq-DL, Muzina-DL, e datuar që nga shekulli XVIII, Voskopoja-KO, e datuar që nga viti 1724, Lin-PG, Rrëmenj-PG, Miraka-LB, Bizhuta-EL, Shushica-EL, Gërmenj-KJ, Luz-KJ dhe Karavasta-LU e datuar që nga viti 1778. Në veri të vendit ishte poashtu kisha e Shën Thanasit përtej Drinit nga Pulti.

  Shën Antoni (1195-1231), shqip Shën Ndou, Shën Nou  ose Shnou  ishte  misionar françeskan, i lindur në Lisbon. Ishte një predikues i madh dhe mësues me influencë e që konsiderohej si ndër dijetarët e kishës. Shenjtërorja e tij në Padovë nderohej me peligrinazh nga shumë vende. Kulti i Shën Antonit ishte i vonshëm me përhapje në Shqipëri. Disa nga 275 kishat katolike u shënuan nga Kordinjano, të cilat dihet se kanë ekzistuar në Shqipëri në fund të shekullit XVI dhe në fillim të shekullit XVII, asnjë nuk i kushtohej Shën Antonit të Padovës, megjithatë ishte kisha në Boks-SH e kushtuar Shën Antonit, Ipeshkvit të Ohrit (në vitet 449-458) dhe gërmadhat e kishës së Shën Antonit në Majën e Rodonit. Padyshim se kjo ishte nën ndikimin e misionarëve françeskanë të shekullit XIX nga Italia dhe shtatoret e tij u bënë të gjithëpranishme më vonë në kishat katolike, ku Shën Antoni i Padovës së pari u bë i njohur gjerësisht në Shqipërinë Veriore. Kulti i tij u rritë në mënyrë shumë të shpejtë në shekullin XIX dhe Shën Antoni së shpejti u bë pajtor i shumë fiseve katolike malore në Veri. Gjatë gjysmës së parë të shekullit XX, shumë katolikë shqiptarë bënë pelegrinazh të gjatë me barka dhe karroca për në Padovë, për të vizituar faltoren e Shën Antonit atje. Ai poashtu nderohej edhe nga katolikët e Mirëditës në shenjtoren e Shën Antonit, afër Laçit. Edhe në regjimin komunist, kur feja ka qenë zyrtarisht  e ndaluar, njerëzit vazhdonin të mblidheshin në turma te kisha e Shën Antonit në bjeshkën, mbi qytet. Në të vërtetë numri i tyre ishte i shumtë sa që autoritetet komuniste shpesh bllokonin rrugën e cila shpiente në faltore dhe i bezdisnin në pelegrinazh për t’i larguar. Gjatë viteve të fundit të diktaturës, qeveria ishte e detyruar të raportonte në shtyp rreth atij peligrinazhi, duke e bërë me keqardhje. Peligrinazhi përfshinte edhe një numër të konsiderueshëm të myslimanëve, ngjiten në bjeshkën e Laçit dhe zakonisht mbesin aty për tre ditë. Shën Antoni është i lutur nga mirëditasit në shprehjen: “ O zoti Shnanou!“ Dita e festës së tij është 13 qershori, megjithëse ai poashtu kremtohet në disa rajone (p.sh. Plan-Sh) më 16 janar ndërsa nga ortodoksit më 17 janar.

Shën Vlashi, Shën Vllas (Sain Blaise), i njohur në gjuhën latine si Blasius dhe në gjuhën italiane si Biagie ose Biagio, ishte ipeshkëv i Sebastianit në Armeni, Sivasi në Turqinë Lindore dhe u bë pajtor i tregtarëve. Ai ishte martirizuar nga perandori Licinius (gjatë viteve 311-324), pasi ishte i torturuar me një krahër tungji, i cili u bë simbol i tij. Kulti i shën Vlashit, u përhap në Evropë në shekullin VIII dhe ai shpesh lutej nga besimtarët që të shëronte vuajtjet e fytit dhe për bekimin e Shën Vlashit. Në Shqipëri ishte manastiri i Shën Vlashit, i ndërtuar në pjerrësirën veriore të malit Tomorr dhe i referuar qysh në vitin 1343 si Hibernum e Shën Blasiit. Një tjetër manastir është në Shën Vlash, poashtu i njohur me emrin Vërrin, afër Durrësit dhe i cili ishte e vizituar njëherë nga pelegrinët, të cilët shpresonin të jenë shëruar nga sëmundjet e tyre. Ajo është  rindërtuar më 1996. Ndër kisha të tjera të Shën Vlashit, në Shkodër extra Scutari ad S. Blasium, i datuar që nga shekulli XIV, Kthella-MR, Skuraj-MT, Gjonëm- LA, Mazha-KR, Mëner-TR, Bishqem-PE, Gjuricaj-DR, në Majën e Rodonit, në Vlorë (Shën Vllasi) dhe kisha ortodokse e shekullit XIX në Dhuvjan-GJ. Në kodrën e pyllëzuar afër ish-vendbanimit të Sebastas, afër Laçit dikur qëndronte një manastir i cili ishte shkatruar nga tërmeti i vitit 1853. Pas prishjes së kishës ishte rindërtuar më 1557 dhe ishte një faltore në formë shpelle për të cilën thuhet se kishte jetuar Shën Vlashi. Në bazë të françeskanit kroat Lovro Mihaqeviç, vendorët insistonin në atë se ai ishte shqiptar e jo armen. Është evidente se ishin dy shenjtër me emrin Blasius: Shenjtor i madh dhe i  përmendur armen dhe ai shqiptar apo figurë Ballkanike. Blasiusi i mëvonshëm   duket se është marterizuar në Durrës dhe është pajtor i Dubrovnikut, ku edhe ishte varrosur. Atje ai është konsideruar si një vazhdues i perëndisë para- krishterë Veles, i cili ruante grigjën e sllavëve të hershëm. Në Bullgari ishte traditë të mos i bëjnë çift buajt në ditën e tij të festës. Gratë do të dilnin jashtë dhe do të vendosnin copëzat e bukës në brirët e kafshëve, duke u ofruar bukën kalimtarëve të rastit e pastaj edhe vetë kafshëve. Dita e festës së tij është 3 shkurti në kalendarin perëndimor dhe 11 shkurti me kalendarin lindor.  

Përktheu nga anglishtja: Oliver Sedaj

 

Shpërndaje

Comments are closed.

« »