Dimensioni shoqëror dhe politik i Kishës (I)

Jan 25 • Res socialis

Nga Don Mikel Sopi 

 

Rëndësia e jetës në dimensionin e saj fizik qëndron në faktin se njeriu, në jetën e përkohëshme, merr vendimetë përmasave përtej korrnizave kohore dhe hapësinore. Angazhimi i Kishës në jetën politiko-shoqërore vjen nga misioni i saj, që nga themelimi, një mision i fokusuar përherë për të mirën e përbashkët dhe të mirën e përgjithshme.

Gjon Pali II njeriun e ka cilësuar si “Rrugë e Kishës“ (Redemptor hominis, 14). Logjika e marrëdhënieve ndërnjerëzore bazohet në parimin e artë (Mt 7,12): Atë që dëshironi të bëjnë njerëzit për ju, bëni edhe ju për ta, dhe anasjelltas! Është ky parim dhe porosi që promovon humanizëm dhe përforcon vëllazërinë mes gjithë njerëzve.

 

Mësimi shoqëror i krishterë

Konform misionit të saj, Kisha ka nxjerrë disciplinën e veçantë shkencore, që njihet si Mësim Shoqëror, i cili mbështetet në burimet biblike, në traditën shumëshekullore të Kishës, në analizat dhe konkluzionet e Koncileve, në shkrimet (enciklikat) dhe intervenimet e papëve, në dokumentet zyrtare të Kishës si dhe të atyre të nxjerra nga Bashkësia ndërkombëtare.

Burim i parë i Mësimit të krishterë mbi shoqërinë është Zbulesa (Bibla) dhe vet natyra e njeriut, përkatësisht mbrojtja e dinjitetit njerëzor në individualitetin (jetën personale) dhe në socialitetin (jetën politiko-shoqërore) e tij. Dëftimi judeo-krishterë paraqet bazën dhe pikënisjen e Mësimit shoqëror për trajtimin e problematikave të jetës njerëzore. Mësimin shoqëror e përshkojnë temat si: dinjiteti njerëzor, të drejtat e njeriut, dialogu ndërfetar, liria dhe përgjegjësitë qytetare, çështja e refugjatëve, konceptimi i politikës, i ekonomisë, i demokracisë, etj…

Objektiv paraqet e mira e përbashkët e njerëzve, duke filluar nga konceptimi i njeriut si krijesë e Hyjit, si prindi i të gjithë njerëzve, çka konfirmon vëllazërinë e të gjithë njerëzve mes veti. Ndërsa, Koncili II i Vatikanit (GS, 26; DH 2) pohon se Zbulesa (me akcent në Besëlidhjen e Re) është magis magisque corda bominum impleat, e cila, pra, gjithnjë e më shumë i ka mbushur zemrat e njerëzve.

Njeriu, si bir i Hyjit, është i përkëdhelur nga dashuria hyjnore dhe është i ftuar përtej kufijve të kësaj bote, objektivi ynë është i përbashkët dhe njerëzit mes vete janë vëllezër. Kjo vëllazëri mes njerëzve në forma të ndryshme është e rrezikuar dhe e shantazhuar. Posaçerisht, duhet veçuar keqpërdorimet e resurseve të natyrës, të cilat u takojnë të gjithë njerëzve dhe jo vetëm një numri të vogël, apo një “elite”.

Sipas të dhënave edhe në fushën ekonomike manipulimet dhe pabarazia njerëzore e ekonomike kanë marrë përmasa tejet shqetësuese. Po e veçojmë një fakt nga të dhënat e fundit të shoqatës humanitare ndërkombëtare për këto çështje, OXFAM, e cila ka konstatuar se në vitin 2015 62 persona të pasur posedojnë pasuri sa gjysma e njerëzimit, gjegjësisht sa rreth 3.5 miliardë njerëz. Sa për krahasim, vetëm para pesë viteve, numri i personave që posedonin sa gjysma e njerëzimit ishte rreth 400. Ky fakt dhe trend flet për mundësitë e një rreziku për destabilizimin e botës nga shumë aspekte, si: politik, ekonomik, ushtarak, etj.

Rreziku real për keqpërdorime të tilla, e arsyeton nevojën e angazhimit të shumë faktorëve në mbrojtjen e dinjitetit njerëzor si dhe të realizimit të mirës së përbashkët. Në vazhdim do të mësojmë mbi arsyen dhe mbi parametrat e veprimit politik të Kishës.

 

Arsyeja për veprim

Kisha ka një traditë dhe përvojë mjaft të gjatë me sferat që i përkasin politikës. Edhe vet Jezusi, personalisht, kishte ballafaqime me përfaqesues politikë si dhe me tendenca e synime që vijnë nga politika. Jezusi ka  përkufizuar raportin dhe përgjegjësitë e Kishës përballë nevojave civile të shoqërisë me kërkesën implicite: Çka i takon Hyjit jepi Hyjit; çka i takon mbretit jepi mbretit! (Mt 22, 21).

Nga ky parim shohim se politika si e tillë është një lloj obligimi, që në forma të ndryshme përmban përgjegjësi individuale dhe kolektive. Çështja që duhet shtruar më thellësisht ka të bëjë me atë nëse Kisha, si institucion, ka të drejtë të ndërhyjë në politikë? (Gjn 18,36: Mbretëria ime nuk është nga kjo botë…) GS 36, AA, 7. Kjo çështje do t’i ndjekë në hap argumentet dhe përsiatjet tona në vijim te këtij shkrimi, duke provokuar herë-herë edhe ndonjë sfidë.

Dihet se Kisha nuk pretendon të krijojë sistem të vetin ekonomik, politik as shoqëror. Misioni dhe përgjegjësitë e saja në rrafshin politiko-shoqëror përqëndrohen në promovimin e dinjitetit njerëzor dhe të rendit shoqëror të përmasave humane. Ajo angazhohet për krijimin e një ambienti shoqëror, ku njeriu lirshëm mund ta realizojë të vërtetën e tij si qenie e krijuar nga Hyji, duke kujtuar se destinacioni i njeriut nuk është komodideti tokësor por Hyji dhe amshimi.

Në objektivin e përbashkët nuk kemi të bëjmë me përkatësi fetare të veçanta, sepse “besimtarët dhe jobesimtarët janë përgjithësisht të një mendje kur konsiderojnë se gjithçka që eksiston në tokë duhet t’i referohet njeriut, si qendrës së vet dhe kulmit te vet” (Gaudium et spes, 12; 76). Principet mbi të cilat mbështetet angazhimi shoqëror, qëndrojnë tek realiteti njerëzor dhe tek funksionalizimi i mirë i rendit shoqëror, apo thënë më konkret tek jetësimi i një demokracie të mirëfilltë humane.

Pra, arsyeja e vetme e angazhimit të bashkësive fetare në rrafshin politik duhet të jetë kontributi i tyre në  realizimin e të mirës së përbashkët të qytetarëve. Klerikët nuk duhet të përzihen në çështje tjera politike. Pushteti fetar dhe ai politik janë të ndarë mes vete. Rreth kësaj çështje debatojnë shumë dokumente kishtare, në mënyrë më eksplicite enciklikat, siç janë: Rerum novarum, Quadragesimo anno, Censtesimus annus, etj., me të cilat parime dhe porosi do të njoftohemi gjatë këtyre shkrimeve tona në vazhdim.

Në pluralizmin politik Kisha i fton besimtarët që sipas ndërgjegjës së tyre të votojnë dhe t’i mbështesin ato parti të cilat angazhohen dhe përmbajnë programe bindëse për të mirën e përgjithshme të njerëzve dhe të shoqërisë. Si detyrë kryesore, Kishës i është besuar fides et mores (besimi dhe morali apo cytja e ndërgjegjës). Këtë mision ajo duhet ta ushtrojë në gjithë veprimtarinë njerëzore, si në kulturë, sport, ekonomi, politikë, etj.

Civilizimet që nuk e shihnin në njeriun vlerën e pavarur, janë zhytur në barbari e në dhunë. Njeriun duhet vështruar në tërësinë e tij edhe në shpërndarjen e të mirave materiale të gobit.  Të mirat e përkohshme janë të krijuara për njeriun që t’i shërbejnë atij dhe që t’ia bëjnë jetën e mirë. Nga ana tjetër, njeriu duhet shërbyer me to me falënderim dhe mirënjohje. Meqë të mirat materiale dhe gjërat tjera kalimtare nuk e kënaqin njeriun në plotninë e tij, si dhe përvoja e mosngopjes me të mirat e përkohshme, e orientojnë njeriun përtej tyre.

 

Parametrat e veprimit politik

Rrethanat e përgjithshme shoqërore, apo, siç janë shprehur papët e fundit, “shenjat e kohës” sonë, në mënyrë të qartë tregojnë se funksionimi i mirë i shoqërisë kushtëzohet nga përfillja e disa rregullave dhe normave, ndër të cilat në një formulim të shkurtër po i paraqesim:

– Promovimin dhe mbrojtjen e dinjitetit të personit, të të drejtave universale dhe të patjetërsueshme të tij. Mësimi shoqëror katolik mohon çdo formulim që e kundërshton jetën e njeriut (GS 27). Rreth kësaj problematike papa Pali VI, u shpreh me një rast: Çdo delikt kundër jetës paraqet atentat kundër paqes. Respektimi i të drejtës për jetë mund të garantojë të mira të çmuara dhe të nevojshme për shoqërinë, sikurse janë demokracia dhe paqja.

– Synimin e të mirës së përbashkët. Që nga antika Platoni dhe Aristoteli (Politika) flasin për të mirën e përbashkët të polis-it dhe të shoqërisë si virtyt i çmueshëm për jetën politiko-shoqërore. Një shoqëri që synon të cilësohet si demokratike, nuk mund të jetë e privuar nga ideali për të mirën e përbashkët të qytetarve të saj.

Lirinë e individit. Dinjiteti i njeriut vepron vetëdijshëm dhe në mënyrë të lirë, i prirë dhe i udhëhequr nga bindja personale, jo me ndonjë impuls të verbër (indoktrinim) nga brendësia e tij dhe as nga ndonjë detyrim i jashtëm. Njeriu vetëm në liri mund ta formësojë jetën e tij personale dhe atë sociale. Në këtë mënyrë njeriu e afirmon veten e tij dhe njëherit e ndërton rendin e përshtatshëm shoqëror. Mirëpo, liria e njeriut nuk është e pakufizuar: ajo duhet të ndalojë para “pemës së njohjes të së mirës dhe të së keqes”, para ligjit moral që Hyji ia jep njeriut (Dhjetë urdhëresat).

Liria e njeriut gjen realizimin e saj të vërtetë dhe të plotë në bazë të pranimit te ligjit moral. Si një qenie e lirë, njeriu do të ndërtojë personin e vet dhe shoqërinë nëse ndjek të vërtetën dhe nëse jeton në përputhje me normat universale. Kufiri i lirisë qëndron tek keqpërdorimi i saj, aty ku rrezikohet liria dhe siguria e tjetrit. Çdo anashkalim i këtij parimi, çdo shmangie nga e vërteta dhe e mira, dobëson bashkimin mes njerëzve dhe bëhet i dëmshëm.

Principi i subsidiaritetit është një modus essendi në jetën sociale që rregullon raportet mes individit dhe strukturave shoqërore si dhe niveleve më të larta shtetërore me ato lokale. Subsidiariteti mundëson funksionalizimin e strukturave shtetërore, duke promovuar një demokraci funksionale. Strukturat më të larta shtetërore janë të obliguara t’i respektojnë ato më të ulëta, duke çmuar dhe respektuar punën dhe vendimet e tyre.

Solidariteti ka dy aspekte kryesore, vijen vertikale – njeriu në raport me Hyjin – dhe vijen horizontale: raportet ndërnjerëzore. Nga aspekti vertikal, Zbulesa biblike dëfton se Hyji është Emanuel (Zoti me ne), kurse në planin horizontal (Gjn 15,12): Duajeni njëri-tjetrin ashtu sikurse unë ju kam dashur ju! Dhe parimi tjetër (krah. Mt 7,12): Atë që dëshiron të bëjnë të tjerët për ty bëje edhe ti për të tjerët dhe anasjelltas, atë që nuk dëshiron të tjerët të bëjnë për ty, mos ua bëj as ti të tjerëve! Solidaritetin nuk duhet perceptuar si një mundësi oportune, por si nevojë të ndërsjelltë e njerëzve në rrugën e zhvillimit si individ dhe si shoqëri.

Paqja është virtyt i veçantë për të cilën Bibla flet gjerësisht. Isaia profet (Is 32,17) paqen e sheh si fryt të drejtësisë. Ndërsa Jezusi në testamentin shpirtëror i porosit të dërguarit e vet me paqe (Gjn 14,27) dhe, pas Ringjalljes, i bekon me paqe (Lk 24,36; Gjn 20,19). Edhe shën Pali, Krishtin e cilëson si “paqen tonë” (Ef 2,14). Paqja rrezikohet atëherë kur nuk respektohen rregullat e jetës, atëherë kur njeriu (në çfaredo forme) përbuzet në dinjitetin e tij, atëherë kur bashkëjetesa e njerëzve nuk është e orientuar ka e mira e përbashkët.

Në përsiatjet e shumta që kishte, papa shën Gjoni XXIII, paqen e paraqiste si element që promovon zhvillim (Pacem in terris, 47). Paqja nuk paraqet vetëm konstatim të mungesës së luftës, ajo, para së gjithash, është dhuratë e Zotit. (vazhdon).

 

Shpërndaje

Comments are closed.

« »