Kujdesi për tokën – shtëpinë tonë të përbashkët

Jul 1 • Res socialis

“E Zotit është toka dhe gjithçka ajo ka, rruzulli mbarë e të gjithë banorët e tij. Ai vetë e themeloi mbi dete, dhe e bëri të qëndrueshme mbi lumenj” (Ps 24, 1-2).

Nga Don Anton UKA

I frymëzuar nga rreshtat e parë të psalmit njëzetekatër, vendosa ta lexoj enciklikën e fundit «Ti qofsh lëvduar« të Atit të shenjtë, Papa Françeskut, si dhe të bashkë-ndaj me lexuesit disa nga tematikat dhe porositë kryesore të kësaj letre.

Sot, ndoshta edhe më tepër se në të kaluarën, flitet për krijimin: për ruajtjen, mbrojtjen, respektin dhe kujdesin që njeriu duhet të ketë ndaj tij.

Fatkeqësisht preokupimi dhe mobilizimi për ta ruajtur dhe mbrojtur tokën apo mjedisin ku jetojmë, vjen pas pakujdesive, abuzimeve dhe shfrytëzimeve të shumta që janë bërë dhe vazhdojnë të bëhen mbi krijimin, nga ana e njeriut dhe politikave të tija shfrytëzuese dhe dominuese.

Papa në Enciklikë fletë për tokën, si shtëpi e përbashkët e të gjithë njerëzve, dhe thotë: «Toka, shtëpia jonë e përbashkët proteston për të keqën që ia shkaktojmë për arsye të përdorimit të papërgjegjshëm dhe të abuzimit të të mirave që Hyji i ka vendosur në të. Jemi rritur duke menduar që ishim pronarët dhe dominuesit e saj, të autorizuar për ta shkatërruar atë». Pikërisht për këtë arsye «është i domosdoshëm një kthim apo një konvertim ekologjik«.

Përmes mësimeve dhe sugjerimeve të kësaj enciklike, Papa dëshiron ta vendos njerëzimin përballë përgjegjësive të mëdha të kujdesit ndaj krijimit. Prandaj, që kujdesi ndaj tokës të jetë më i mirë, më i drejtë dhe më i përgjegjshëm, Papa paraqet shembullin dhe modelin e Shën Françkesut të Asizit, nga i cili mundë të mësojmë se preokupimi dhe kujdesi ndaj natyrës duhet të jetë i ngjashëm me preokupimin dhe kujdesin ndaj të varfërve, ndaj çështjeve shoqërore dhe ndaj ndërtimit të paqes në përgjithësi.

Që kjo të arrihet dhe të konkretizohet, Papa i fton të gjithë njerëzit në solidaritet, në një farë mënyre dëshiron ta bashkojë tërë familjen njerëzore me qëllim që ta kërkojë një zhvillimi të qëndrueshëm dhe integral të njeriut dhe të botës.

Në këtë Enciklikë, Papa para se gjithash trajton temën e ndotjes së mjedisit, duke pohuar se «shtëpia jonë e përbashkët, toka, është e ndotur».

Ndotjet atmosferike të shkaktuara nga industritë e pakontrolluara, nga depot e mbeturinave dhe nga pesticidet apo substancat e ndryshme kimike «shkaktojnë miliona viktima të pafajshme». Këndej, toka, shtëpia jonë e përbashkët, thotë Papa, është shndërruar gjithnjë e më tepër në një depo mbeturinash.

Nga ana tjetër ndryshimet e mëdha klimatike, të konstatuara edhe nga shkenca, janë një tregues i qartë se njerëzimi duhet «të vetëdijesohet për nevojën e ndërrimit të stilit të jetesës, të prodhimit dhe të konsumimit, për ta luftuar tragjedinë klimatike që po i kanoset njeriut dhe njerëzimit mbarë».

Papa po ashtu fletë për mungesën e burimeve natyrore, për mungesën e ujit, për privatizimin e padrejtë të burimeve të përbashkëta natyrore, për politikat famëkëqija të shfrytëzimit, të fitimit dhe përfitimit të padrejtë. Fletë për përkeqësimin e cilësisë së jetës njerëzore dhe për degradimin social, që ka ndodhur dhe po ndodh gjithnjë e më shumë për arsye të ndotjes së planetit. Listimi i këtyre reagimeve të Papës, te dikush mund të krijojë përshtypjen se ka për qëllim të dënojë, të akuzojë apo të gjykojë, por jo; përkundrazi, ai dëshiron t’i nxisë njerëzit në reflektim dhe ndërgjegjësim, veçanërisht ata që ndikojnë në ndotjen e planetit.

Zgjedhja e këtyre problemeve, sipas Papës, nuk bëhet me zvogëlimin e natalitetit, siç mendojnë disa nga udhëheqësit politik dhe ekonomik të vendeve të industrializuara. Në lidhje me këtë, Papa Françesku fletë për një «borxh ekologjik» mes Perëndimit dhe Lindjes dhe shton: «Ngrohja e shkaktuar nga konsumimi i madh i disa Vendeve të pasura le pasoja të mëdha në vende të varfra. […] Është e rëndësishme që Vendet e zhvilluara të kontribuojnë në kryerjen e këtij borxhi ekologjik, duke kufizuar harxhimin e energjisë jo të rinovueshme, dhe duke sjellë burime në Vende me nevoja të theksueshme».

Pikërisht për këtë arsye duhet të krijohen ligje dhe politika që mbrojnë vendet më pak të zhvilluara, pa lejuar që interesi ekonomik të mbizotërojë mbi të mirën e përbashkët, thotë Papa. Botëkuptimet e ndryshme në zgjidhjen e këtyre problemeve, e nxisin Papën të citojë dy qëndrime ekstreme të udhëheqësve të shteteve: ata që mendojnë se «problemet ekologjike zgjidhen nëpërmjet aplikimeve të reja teknike, pa marrë parasysh konsideratat etike dhe ndryshimet e thella ekologjike që duhet bërë»; dhe ata që mendojnë se «qenia njerëzore është thjeshtë një kërcënim i zgjidhjeve të problemeve të tilla. Pikërisht për këtë arsye ia vlen të reduktohet prezenca e tij në planet». Ndërsa Kisha nga ana e vet, mbi shumë çështje konkrete, shton Papa, «nuk ka arsye të propozojë një fjalë përfundimtare […] Mjafton ta shikojë realitetin me sinqeritet, për të parë se ekziston një përkeqësim i shtëpisë sonë të përbashkët».

Në kapitullin e dytë të enciklikës Papa fletë mbi Ungjillin e krijimit, duke thënë se Shkrimi shenjtë na «mëson se çdo qenie njerëzore është e krijuar nga dashuria, në përngjasim me Hyjin […] Ne, nuk jemi Hyj. Toka na paraprinë dhe na është dhuruar».

Pra, nga mësimet biblike njeriu kupton se toka iu dhurua nga Hyji dhe iu la në nënshtrim, por, kjo nuk domethënë se iu dha e drejta e shfrytëzimit të egër të saj. Përkundrazi, të gjithë jemi të ftuar, thotë Papa, ta pranojmë se çdo krijesë mbi këtë tokë është objekt i butësisë dhe i dashurisë se Atit. Andaj misioni i Kishës është, jo vetëm që t’ia kujtojë njeriut detyrën e ruajtjes së natyrës, por edhe ta mbrojë njeriun nga shkatërrimi i vetvetes.

Po ashtu duhet theksuar se këto pohime të Papës nuk nënkuptojnë se të gjitha krijesat janë të barabarta e aq më pak dëshiron ta «hyjnizojë» tokën. Pikërisht për këtë arsye kritikon fuqishëm ata që luftojnë dhe e bëjnë të pamundurën për ruajtjen dhe respektimin e qenieve tjera, siç janë kafshët, por, nuk janë në gjendje apo nuk duan që të njëjtën gjë, e pse jo ndoshta edhe më tepër, të bëjnë për mbrojtjen dhe dinjitetin e njeriut.

Në kapitullin e tretë të Enciklikës Papa fletë për rrënjët e krizës ekologjike, që sipas tij qëndrojnë kryesisht te njeriu.

Papa nuk e gjykon shkencën dhe teknologjinë, përkundrazi, ai thotë se ato janë «prodhime të mrekullueshëm të krijimtarisë njerëzore, por nuk duhet harruar se energjia bërthamore, bioteknologjia, informatika, njohja e ADN-s sonë dhe potencialet e tjera që njeriu i ka arritur, na mundësojnë po ashtu një fuqi të tmerrshme. Nuk duhet harruar se këto të arritura shkencore dhe teknologjike «ju mundësojnë atyre që i mbajnë këto njohuri një pushtet ekonomik për të shfrytëzuar dhe sunduar njerëzimin. Fatkeqësia edhe më e madhe është se zotërimi i këtij pushteti qëndron në duar të pakë njerëzve.

Kjo situatë, thotë Papa, «na vë përballë urgjencës për të ecur në një revolucion kulturor të guximshëm […] Sigurisht se askush nuk dëshiron të kthehet në kohën e shpellave, por, është më së e nevojshme të ngadalësohet hapi, për ta parë realitetin në një mënyrë tjetër»; dhe shton: «Kur nuk njihet dhe nuk pranohet realiteti dhe rëndësia e një të varfri, e një embrioni njerëzor, e një personi me aftësi të kufizuara, vështirë se do të dëgjohet dhe do të njihet klithja e natyrës». Po ashtu Papa u drejtohet të gjithë atyre që mendojnë se mbrojtja e natyrës duhet ta justifikojë kulturën e abortit. Kultura relativiste «është e njëjta patologji, që shtyn një njeri për të përfituar nga njeriu tjetër dhe për ta trajtuar atë si një objekt të thjeshtë».

Papa flet edhe për nevojën e mbrojtjes së punës njerëzore, që sipas tij nuk duhet të zëvendësohet nga format e ndryshme të progresit teknologjik. Ndihma më e mirë dhe më e dobishme që të pasurit mund t’i bëjnë të varfërve është që të varfërve t’u mundësohet një jetë më e denjë përmes punës dhe mundit të tyre.

Në kapitullin e katërt të Enciklikës Papa Françesku fletë për një ekologji integrale, që sipas tij është e domosdoshme në luftën kundër varfërisë. Sipas Papës analiza e problemeve mjedisore duhet të jetë e pandashme nga analiza e problemeve njerëzore, familjare, ajo e punësisë dhe e papunësisë si dhe e marrëdhënieve të përgjithshme ndër-njerëzore. Kjo, sipas tij, është «ekologjia shoqërore», të cilës duhet kushtuar një kujdes të madh.

Po ashtu Papa fletë edhe për «ekologjinë kulturore», e cila kërkon kujdes për kulturat lokale, historike e artistike dhe thotë: «Duhet të integrohet historia, kultura dhe arkitektura e një vendi të caktuar, duke e ruajtur identitetin e tij zanafillor. Kështu që ekologjia kërkon një kujdes të veçantë për pasuritë kulturore të njerëzimit në domethënien e tyre më të gjerë».

Një hapësirë të veçantë i kushton Papa edhe «ekologjisë së jetës të përditshme», duke kërkuar që të promovohet një përmirësim i jetës njerëzore në të gjitha dimensionet e saja njerëzore, shpirtërore dhe kulturore. Me një fjalë të vetme, do të thosha: Papa kërkon që të ndërtohen qytete dhe të promovohen qytetërime që ofrojnë besim dhe integrim mes njerëzve dhe kulturave të ndryshme.

Në pjesën e fundit të kapitullit të katërt të Enciklikës «Ti qofsh lëvduar», Papa fletë për «parimin e të mirës së përbashkët», i bindur që «ekologjia njerëzore është e pandashme prej nocionit të së mirës së përbashkët, një parim që kryen një rol qendror dhe njësues në etikën shoqërore […] E mira e përbashkët kërkon respektimin e personit njerëzor si të tillë, me të drejta themelore dhe të pacenueshme, të caktuara për zhvillimin e tij të tërësishëm». E bukura e kësaj pjese të enciklikës është se Papa shkon përtej asaj që e rrethon njeriun në rrethanat e tija aktuale, duke u pyetur: «Çfarë lloj bote dëshirojmë t’u përçojmë atyre që do të vijnë pas nesh, fëmijëve që janë duke u rritur? Kjo pyetje nuk ka lidhje vetëm me mjedisin në mënyrë të izoluar, sepse çështja nuk mund të shtrohet në mënyrë të pjesshme. Kur pyesim veten në lidhje me botën që duam të lëmë, i referohemi sidomos orientimit të saj të përgjithshëm, kuptimit të saj, vlerave të saj. Nëse nuk tingëllon në to kjo pyetje bazë, nuk besoj se shqetësimet tona ekologjike mund të arrijnë efekte të rëndësishme. Por, nëse kjo pyetje shtrohet me guxim, në mënyrë të pashmangshme na qon në pikëpyetje të tjera të drejtpërdrejta: Për çfarë qëllimi kalojmë nga kjo botë? Për çfarë qëllimi kemi ardhur në këtë botë? Për çfarë qëllimi punojmë dhe luftojmë? Pse kjo tokë ka nevojë për ne? Prandaj, nuk mjafton më të themi se duhet të shqetësohemi për brezat e ardhshëm. Duhet të kuptojmë se ajo që është në lojë, është dinjiteti ynë, ekzistenca jonë. Jemi ne të parët e interesuar për të përçuar një planet të banueshëm për njerëzimin që do të vijë pas nesh. Është një dramë për veten tonë, sepse kjo ka të bëjë me domethënien e kalimit tonë në këtë tokë». Dhe krejt në fund të këtij kapitulli Papa thotë: «ekologji njerëzore domethënë edhe ta vlerësosh trupin tënd në gjendjen femërore apo mashkullore, në të cilën gjendesh».

Në kapitullin e pestë të enciklikës, Papa fletë për nevojën e një mendimi të përbashkët apo të një pajtueshmërie botërore, në mënyrë që të zhvillohen forma të rinovueshme të energjisë dhe më pak ndotësi. Kjo duhet të ndodh pa pasur nevojë që politika t’i nënshtrohet ekonomisë. Kështu Papa fton të gjithë ata që janë të përfshirë në çështje politike, që të krijojnë ligje të reja dhe të drejta politike, që në qendër të vëmendjes kanë ruajtjen dhe mbrojtjen e njeriut dhe të mjedisit në të cilin ai jeton.

Në kapitullin e fundit të enciklikës, Papa Françesku fletë për edukimin dhe devotshmërinë ekologjike. Këtë e bënë duke i ftuar njerëzit që të synojnë një stil tjetër jete, pikërisht për të ndihmuar ata që të evitojnë përfshirjen e tyre në një «konsumizëm të fiksuar dhe të tepruar».

Në përfundim të kësaj enciklike, Papa i fton të gjithë njerëzit, pa dallim feje dhe kombësie, të bëjnë një «kthim apo konvertim ekologjik», duke e njohur dhe pranuar botën si dhuratë të dhuruar nga dashuria e Hyjit.

Rruga edukuese që shpie drejtë kësaj njohjeje dhe pranimi, sipas Papës, është përshpirtëria e krishterë, e cila inkurajon një stil jete të aftë për të gëzuar në thellësi, pa qenë të fiksuar në konsumizëm. Si dhe propozon një rritje në modesti dhe një aftësi për t’u kënaqur me ato gjëra të pakta që kemi.

Kështu që «pasuria e madhe e përshpirtërisë së krishterë, e krijuar prej njëzet shekujsh përvojash personale e bashkësiore, përbën një ndihmesë të shkëlqyer, për t’ia ofruar përpjekjes për të përtërirë njerëzimin. Dëshiroj t’u propozoj të krishterëve disa linja përshpirtërie ekologjike që lindin prej bindjeve të fesë sonë, sepse ajo që Ungjilli na mëson ka rrjedhoja në natyrën tonë të të menduarit, të të ndierit dhe të të jetuarit. Nuk bëhet fjalë edhe aq që të flasim për ide, se sa sidomos për motivimet që vijnë nga përshpirtëria me qëllim që të ushqehet një pasion për kujdesin ndaj botës. Në të vërtetë, nuk do të jetë e mundur të angazhohemi në gjëra të mëdha vetëm me disa mësime, pa një mistikë që na frymëzon, pa ndonjë shkak të brendshëm që na jep shtytje, na motivon, na inkurajon dhe i jep kuptim veprimit personal dhe bashkësior. Duhet ta pranojmë se jo gjithmonë ne të krishterët i kemi pranuar dhe i kemi bërë të japim fryt pasuritë që Hyji ia dha Kishës, ku përshpirtëria nuk ndahet nga trupi, as nga natyra apo nga realitetet e kësaj bote, por jeton me to dhe në to, në bashkim me gjithçka që na rrethon.

Nëse shkretëtira e jashtme shumohet në botë, është sepse shkretëtirat e brendshme  janë bërë shumë të mëdha. Kriza ekologjike është një thirrje në një kthim të thellë të brendshëm. Megjithatë, duhet edhe ta pranojmë se disa të krishterë të angazhuar dhe të kushtuar lutjes, me pretekstin e realizimit dhe të pragmaticitetit, shpesh tallen me shqetësimet për mjedisin. Të tjerë janë pasiv, nuk vendosin t’i ndryshojnë zakonet e tyre dhe bëhen jo koherentë. Pra, u mungon një kthim ekologjik, që do të thotë të lënë të dalin në pah të gjitha pasojat e takimit me Jezusin në marrëdhëniet me botën që i rrethon. Ta jetojmë thirrjen për të qenë rojtar të veprës së Hyjit është pjesë thelbësore e një ekzistence të virtytshme, nuk përbën diçka opcionale dhe as një aspekt dytësor të përvojës së krishterë».

Krejt në fund, Papa na paraqet shembullin e Shën Françeskut të Asizit, i cili na ndihmon ta kemi një marrëdhënie të shëndoshë me botën e krijuar, si dhe na frymëzon për një kthim të vazhdueshëm ekologjik, religjioz, moral dhe intelektual.

Nga kjo paraqitje përmbledhëse e enciklikës së Papa Françeskut, kuptojmë se toka është dhuratë që Hyji i ka bërë njeriut, prandaj, njeriu nuk duhet të sillet ndaj saj si një pushtues dhe sovran, por, me përgjegjësi të madhe, njerëzore dhe morale, duhet ta ruajë atë, duke e ditur se «E Zotit është toka dhe gjithçka ajo ka, rruzulli mbarë e të gjithë banorët e tij. Ai vetë e themeloi mbi dete, dhe e bëri të qëndrueshme mbi lumenj».

Shpërndaje

Comments are closed.

« »