Tradhtia dhe pasojat e saja

Aug 28 • Këndvështrime

Nga Don Anton UKA

 

I frymëzuar nga fjalët e psalmistit: Më shpëto, o Zot, se e pat shenjti, sepse ndër bijtë e njerëzve u pakësuan besnikët (Ps 12, 2), vendosa të bashkë-ndaj me ju, lexues të dashur, këtë temë që ndërlidhet me tradhtinë dhe pasojat që ajo ka në jetën e njeriut.

Psalmisti thotë: “u pakësuan besnikët!” Në këtë kontekst po flasim mbi mosbesnikërinë. Për ta kuptuar më mirë këtë term kaq të rëndësishëm për jetën individuale dhe shoqërore të personit, po i referohem Jeremisë profet, i cili thotë: “Kështu thotë Zoti: Ç’paudhësi gjetën në mua etërit tuaj që u larguan prej meje?” (Jer 2, 5).

Mosbesnikëria është largim mendor, shpirtëror e në disa raste edhe fizik nga Zoti dhe nga i afërmi. Praktikisht Zoti është duke e pyet Jereminë profet: çfarë të keqe iu kam bërë që po largoheni prej meje? Liturgjia e Kishës katolike këtë pyetje të Zotit e ka vendosur në Ankimet e të Premtes së Madhe: “Populli im, çka thua të bëra? Apo me çka ta prisha zemrën? Më kthe përgjigje të lutem!” Përgjigjen e popullit e jep Jeremia profet, kur shkruan: “Shkuan pas kotësisë dhe u bënë të kotë” (Jer 2, 5).

Fjala kotësi është shumë e rëndësishme dhe në kontekstin biblik ka kuptim të thellë. Kotësi në gjuhën hebraike domethënë hèbel, që në fakt është emri i Abelit. Pra, emri Abel domethënë kotësi. Edhe libri i Kishtarit thotë: “Kotësi mbi kotësi e gjithçka është kotësi” (Ksh 1, 2). Kështu, pra, kur themi se gjithçka është kotësi, praktikisht mendojmë se gjithçka kalon si era. Bijtë e Adamit kalojnë nga skena e kësaj bote, prandaj të gjithë bijtë e tij janë Abel – kalimtarë; kalojnë dhe nuk mbetet asnjë shenjë e tyre. Kjo tregon të gjitha ato realitete të paqëndrueshme që e bëjnë të kotë jetën e njeriut që i ndjek kotësitë e kësaj bote.

Njeriu duke ndjekur kotësitë e kësaj bote, e lidh zemrën dhe mendjen e vet për to, saqë nuk arrin të pyesë: “Ku është Zoti që na nxori nga dheu i Egjiptit, që na udhëhoqi nëpër shkretëtirë, nëpër vend të pabanuar e të papërshkrueshëm, nëpër vend etjeje e terri, nëpër vend kah s’kaloi njeri, ku askush nuk nguli të banojë?” (Jer 2, 6).

Mosbesnikëria, pra, është harresa e dashurisë, e kujdesit, e premtimeve, e besëlidhjes që njeriu ka bërë me Hyjin dhe me njerëzit e tjerë. Zakonisht, njerëzit që e tradhtojnë Zotin, por edhe ata që e tradhtojnë njëri-tjetrin, e harrojnë apo dëshirojnë të harrojnë kujdesin dhe dashurinë e madhe që Zoti ka treguar për ta, harrojnë se kanë bërë një premtim, se kanë dhënë një fjalë, kanë lidhur një dashuri, kanë premtuar një besnikëri. Sa herë që harrohen këto premtime, sidomos në ato momente kur jeta ballafaqohet me kriza dhe probleme të ndryshme personale dhe familjare, mosbesnikëria dhe tradhtia është më e lehtë dhe më e mundshme. Prandaj, ka një rëndësi jashtëzakonisht të madhe që në momente krize dhe në situata të ndryshme të konflikteve, sidomos mes çifteve martesore dhe konflikteve të ndryshme ndër-njerëzore, të kujtohet apo të mendohet dashuria e parë, entuziazmi i parë, fjalët e para, premtimet dhe dëshirat e para që e kanë bërë të mundur një lidhje apo një besëlidhje martesore, një kushtim apo përkushtim për Ungjillin dhe misionin e Krishtit.

Në këtë rast, e shoh të arsyeshme të theksoj një gjë tjetër shumë të rëndësishme, që më shumë se gjithçka tjetër e përforcon dashurinë, e frymëzon fenë dhe e ruan besnikërinë. Fjala është për dëgjimin. Jezu Krishti në mësimet dhe predikimet e veta shumë herë i fton nxënësit e vet t’i japin një peshë të madhe dëgjimit, i fton që të ushtrohen në këtë art aq të rëndësishëm për jetën e njeriut.

Duhet të jemi të vetëdijshëm se besimi, feja dhe dashuria lindin nga dëgjimi (krh. Rom 10, 17), nga dëgjimi i asaj Fjale që nxit besueshmëri, kushtim dhe dhurim. “Dëgjo, Izrael” (Lp 6, 4) është urdhri që Hyji ia jep Izraelit, modelit të popullit të Zotit. Duke u thelluar në dëgjim të Fjalës së tij, të Shpirtit Shenjt që i flet vazhdimisht jetës së njeriut, duke u thelluar në dëgjim të jetës dhe të kaluarës tonë, njeriu vetëdijësohet, përforcohet dhe frymëzohet në besnikëri ndaj Zotit dhe ndaj të afërmit. Pa një dëgjim të mirë, nuk mund të ketë besnikëri dhe dashuri të sinqertë. Ata që i nënshtrohen këtij dëgjimi, Jezusi i quan të lumtur, të gëzueshëm, të aftë për të ecur në rrugën e dashurisë dhe të besnikërisë me bindje dhe gëzim. Të lumtur do të jenë ata që e dëgjojnë fjalën e Zotit dhe e shtien në veprim (krh. Lk 11, 28). Nëse pyetjeve tona çka duhet bërë dhe si duhet bërë ia bashkëngjisim dëgjimin e thellë të asaj çfarë Zoti na mëson dhe frymëzon, përmes Shpirtit të tij të Shenjt, sigurisht se do të kemi një përgjigje që u dhuron kënaqësi, gëzim, ngushëllim dhe inkurajim vendimeve dhe qëndrimeve tona. Fjala e Zotit dhe frymëzimi i Shpirtit të tij të Shenjt e kanë fuqinë ta kthejnë mendjen, ta nxisin veprimin dhe ta realizojnë premtimin e dashurisë së dhënë.

Hyji, në njëfarë mënyre, thotë: Për arsye të mosdëgjimit të Fjalës sime, shpjeguesit e Ligjit nuk më njohën, barinjtë u çuan kundër meje, profetët profetizuan në emër të Baalit dhe shkuan pas atyre që asgjë s’ndihmojnë (krh. Jer 2, 8). Kështu që, të gjithë: meshtarët, njerëzit e ligjit dhe të drejtësisë, barinjtë, të parët e vendeve, përgjegjësit politikë, autoritetet civile, profetët, predikuesit, pedagogët, kryefamiljarët dhe sa ndjekës të kotësive kanë dalë jashtë rruge, kanë braktisur Hyjin, kanë tradhtuar idealet, kanë shkelur premtimet dhe e kanë mohuar besnikërinë e tyre.

Rreshti i tretë i psalmit dymbëdhjetë, paraqet pasojat që shkakton mosbesnikëria apo tradhtia: Të gjithë po e gënjejnë të afërmin e vet: flasin me buzë shtiracake, me zemër ta paçiltër (Ps 12, 3).

Njeriu jobesnik apo tradhtar në mënyrë të domosdoshme bëhet gënjeshtar i të afërmit të vet. Tradhtia lind gënjeshtrën! Lind pyetja: Kush është i afërmi ynë? Njeriu ka aftësi të krijojë lidhje apo afërsi tredimensionale: fizike, shpirtërore dhe psikologjike. Prandaj, me secilin njeri që takojmë krijojmë, në njëfarë mënyre, një afërsi fizike, që jo detyrimisht është afërsi shpirtërore apo psikologjike. Afërsia shpirtërore apo afektive krijohet kur njeriu ndjen dashuri dhe përzemërsi për personin që ka takuar. Kjo lidhje shkon duke u përforcuar gjithnjë e më tepër falë imagjinatës dhe fantazisë që mendja e njeriut prodhon, duke e potencuar dhe fuqizuar një lidhje apo një afërsi me personin e takuar. Kështu që afërsia e plotë me dikë do të ishte kur të jetë i përfshirë trupi, shpirti dhe mendja. Këtu kemi rastin e të martuarve, familjarëve, miqve të vërtetë dhe të gjithë atyre që me trup, me shpirt dhe mendje, e kërkojnë dhe e dëshirojnë afërsinë e tjetrit. Kjo afërsi tredimensionale një herë e krijuar, nuk është e sigurt se kështu e bashkuar dhe e mirë-integruar, do të mbetet deri në fund. Mjerisht, për arsye të ndryshme që zakonisht rrjedhin nga mëkati dhe nga konteksti i jetës së përditshme, njeriu vazhdimisht është i rrezikuar ta tradhtojë këtë afërsi, këtë bashkim, këtë dashuri të krijuar ndaj personit tjetër.

Vështirësitë, problemet, joshjet, lakmitë, moskuptimet, keqtrajtimet e shumë çka tjetër mund ta çojnë njeriun deri te tradhtia e kësaj afërsie dhe dashurie që ai ka krijuar me tjetrin. Në atë moment që ndodh tradhtia e këtij bashkimi, njeriu gati-gati detyrimisht bëhet gënjeshtar. I kujt? I të afërmit të vet, apo i atij me të cilin deri dje kishte një afërsi fizike, shpirtërore dhe psikologjike. Kështu, njeriu që tradhton dhe gënjen, praktikisht ka pranuar që e keqja të hyjë në mendjen dhe në zemrën e tij.

 

Pesë fazat përmes të cilave e keqja hyn në njeriun

Sipas jezuitit të famshëm çek, Kardinalit Tomáš Špidlík, ekzistojnë pesë faza përmes të cilave e keqja hyn në zemrën e njeriut: 1. Sugjerimi 2. Dialogu 3. Luftimi 4. Pëlqimi 5. Pasioni.

  1. Sugjerimi – Çka nënkupton fjala sugjerim? Është fjala për sugjerimet që vijnë nga shpirti dhe mendja e keqe. Kjo fazë e parë – sipas Špidlíkut – quhet edhe kontakt. Është imazhi i parë i pranuar nga fantazia, d.m.th. ideja e parë apo impulsi i parë. Për shembull, një personi që është i tunduar të tradhtojë, shumë lehtë mund t’i vijë ideja (sugjerimi) që ta bëjë atë. Në të njëjtën mënyrë mund t’iu imponohen imazhet trupore, mendimet, impulset për të vepruar, apo diçka e ngjashme me këtë. Në këto raste ende nuk kemi të bëjmë me një vendim, por thjesht konstatojmë se na është dhënë mundësia të bëjmë të keqen dhe e keqja paraqitet në formë të pëlqyeshme. Tregohet se Shën Antoni Abat e mori një nxënës të tij, i cili ankohej se kishte mendime të këqija, dhe e ngjiti mbi kulm të shtëpisë, duke i urdhëruar ta kapte erën në grusht. Pas pak i tha: Nëse nuk mund ta kapësh erën në grusht, aq më pak do të mund t’i zësh në dorë mendimet e këqija. Në këtë mënyrë dëshironte t’i tregonte se sugjerimet e këqija që vijnë përmes mendimeve apo imazheve të ndryshme, nuk janë ende mëkat dhe derisa të jemi gjallë nuk do të mund të lirohemi prej tyre. Ato i përngjajnë mizave që na ngacmojnë edhe më shumë kur bëhemi të padurueshëm ndaj tyre. Por, duhet theksuar se njeriut i është dhënë mundësia dhe liria ta kultivojë dhe ta pastrojë imagjinatën dhe fantazinë e tij. Për shembull, nëse njeriu vazhdimisht shikon, dëgjon dhe është në kontakt me gjëra të këqija, sigurisht se imagjinata dhe fantazia e tij do të jetë më tepër e përqendruar mbi to, sesa në diçka tjetër. Shembulli konkret është televizioni, interneti, celulari etj., mjete këto që ndikojnë shumë në fantazinë e njeriut. Nëse këto keqpërdoren, praktikisht ia kemi hapur derën fantazisë dhe mendimeve të këqija.

  1. Dialogu – Çka do të thotë fjala dialog? Njeriu pasi të ketë pasur një sugjerim nga mendimet e këqija, fillon faza e dialogut: ta bëj apo mos ta bëj? Kjo fazë – sipas Špidlík – na kujton kapitullin e tretë të Zanafillës, kur Eva hyri në dialog me gjarprin. Nëse nuk do të merremi me sugjerimin e parë, ajo do të largohet ashtu siç ka ardhur. Pra, zgjidhja më e mirë do të ishte të mos merremi fare me mendimet e këqija. Por, njeriu nuk e bën këtë, lejon të provokohet nga sugjerime të tilla dhe fillon të reflektojë mbi to. Kështu që personi i tunduar të tradhtojë mendon: Po të shkoja me atë grua apo me atë burrë, do të isha i/e lumtur. Pastaj i bie në mend se kjo nuk është e ndershme dhe mbi të gjitha është edhe e rrezikshme nga momenti që mund të zbulohet nga ndokush. Atëherë fillon të mendojë se do të ishte më mirë ta mbajë këtë gjë të fshehur. Pra, nuk është i aftë të vendosë asgjë, por çështja e dëshirës për të tradhtuar i mbetet në krye gjatë tërë kohës.

       Cili është faji i këtyre bisedave (tundimeve) të brendshme? Nuk ka asnjë faj, sepse ai që nuk ka vendosur ende asgjë, nuk do të mund të mëkatojë. Pra, sugjerimet që vijnë nga mendimet dhe tundimet, si dhe dialogu që bëjmë me to, nuk janë mëkate, sepse ende nuk kemi të bëjmë me përvojën e mëkatit. Megjithatë, shtrohet pyetja sa shumë kohë dhe sa shumë energji humbim me këto biseda të brendshme të pakuptimta, që nuk shpien te asnjë zgjidhje.

  1. Luftimi – Një mendim që ka zënë vend në zemër, pas një dialogu të brendshëm të gjatë, nuk mund të largohet lehtësisht. Njeriu i ndjeshëm ka një fantazi të ndotur me imazhe të papastra që nuk ia del lehtë të lirohet nga to. Është ende i lirë të mos pranojë. Mundet dhe duhet të dalë triumfalisht nga kjo luftë, por i duhet përpjekje e madhe: i duhet luftuar. Vullneti i tij duhet mbetur i qëndrueshëm, duhet t’i thotë vetvetes: ndjej një tërheqje të fortë në mëkat, megjithatë nuk dua ta pranoj, po vendos lirshëm të kundërtën dhe do të jem i aftë të rezistoj.

  1. Pëlqimi – Kush e ka humbur luftën – sipas Špidlík – qysh në rastin e parë, vendos të bëjë atë që mendimi i keq i sugjeron, d.m.th. jep pëlqimin e tij të lirë ndaj sugjerimeve të shpirtligësisë. Në këtë fazë kryhet mëkati në kuptimin e plotë të fjalës. Edhe nëse ai nuk konkretizohet në aspektin e jashtëm, mëkati mbetet i brendshëm. Është fjala për mëkatin që sipas moralit të krishterë bëhet me mendime. Pra, nuk është e njëjtë sikur të kesh mendime të këqija dhe t’i luftosh ato, dhe sikur të kesh mendime të këqija dhe të mos kesh mundësi t’i realizosh ato. Në rastin e parë nuk është i pranishëm mëkati, ndërsa në rastin e dytë po. Kështu që njeriu është i lirë të vendosë për mëkatin apo kundër mëkatit. Vendosja për mëkatin do t’i sjellë njeriut vuajtje, mërzi, mjerim, konfuzion mendor, shqetësime shpirtërore, nervozizëm të pakuptimtë, boshllëk, dembeli, xhelozi, inat dhe dëshirë për hakmarrje; ndërsa vendosmëria kundër mëkatit, do t’i sjellë atij dashuri, gëzim, paqe, durim, dashamirësi, mirësi, besnikëri, butësi dhe zotërim të vetvetes. Të gjitha këto janë fryte të Shpirtit Shenjt.

  1. Pasioni – Pasioni është faza e fundit dhe më tragjikja. Kush i dorëzohet mendimeve të këqija, dalëngadalë e dobëson karakterin e vet. Kështu lind një përkulje e vazhdueshme ndaj të keqes që mund të bëhet aq e fortë, saqë është shumë e vështirë t’i rezistohet. Është pikërisht pasioni që e bën njeriun skllav të pijes, të abuzimit seksual, të shpërthimit në inat apo në zemërim të pakontrolluar. Në këto kategori njerëzish nuk mund të themi se është shkatërruar krejtësisht liria dhe vullneti, por sigurisht mund të themi se këta janë persona me dobësi të tepruara.

Autori, në njëfarë mënyre, e fton lexuesin apo lutësin e këtij psalmi që të ketë kujdes, në mënyrë që të mos dalë asgjë e turpshme nga zemra e tij, që të mos dalë as një blasfemi nga buzët e tij, që të mos bluajë asgjë të dëmshme në mendimet e tij. Pra, një kujdes i veçantë ndaj zemrës e dëshirave, mendjes e mendimeve, buzëve e fjalëve është më se i nevojshëm për një jetë të ndershme dhe në përputhshmëri me Ligjin e Zotit. Zemra e paçiltër për të cilën flet psalmi është zemra e dyfishtë e shtiracake. Njeriu me zemër të tillë, sipas Shën Augustinit, nuk e tregon kurrë të vërtetën, por shtiret sikur thotë një gjë e në realitet mendon diçka krejtësisht tjetër.

Në kulturën tonë, zakonisht, kur flitet për zemrën, nënkuptohet ndjenja, afeksioni, dashuria etj.. Pra, ideja që ne kemi për zemrën është më tepër romantike dhe sentimentale. Ndërsa, në kontekstin biblik zemra nënkupton qendrën e njeriut, sintezën apo përmbledhjen e inteligjencës, vullnetin dhe ndjenjat, nënkupton momentin unifikues të jetës së njeriut. Me fjalën zemër, njeriu shpreh vetveten, zgjedhjet, vendimet dhe shpresat e tij. Nga kjo kuptojmë se ekzistojnë dy lloje zemrash të përshkruara nga Bibla: zemra e dyfishtë dhe zemra e unifikuar. Zemra e dyfishtë i përket të pabesëve, është zemër false e atij që mendon një gjë e thotë një gjë tjetër. Zemra e dyfishtë është gjithmonë e paqëndrueshme, e shqetësuar, e çrregulluar; nuk i beson kurrë askujt, as vetvetes. Ndërsa zemra e unifikuar i përket të drejtit, është e kujdesshme, e durueshme, e dhimbshme dhe e mbushur plot me shpresë. Kjo zemër e unifikuar di t’i tejkalojë vështirësitë dhe frikën me guxim dhe besim.

(Ky artikull është shkëputur nga libri: Fuqia e besimit – Reflektim psiko-shpirtëror mbi Psalmet 1-19, Drita 2017).

 

Shpërndaje

Comments are closed.

« »