Marrëdhëniet midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë komuniste sipas dosjeve të diplomacisë zvicerane (V)

Feb 7 • Histori, Kulturë

Nga Zef AHMETI, Zvicër

 

VI. Marrëdhëniet ekonomike pavarësisht tensioneve politike

Në një artikull të shkurtër më 19 maj 1955, gazeta ruse Pravda njofton për nënshkrimin e një marrëveshjeje tregtare midis Shqipërisë dhe Jugosllavisë. Ky njoftim bazohej në gazetën e Beogradit Borba. Këtu informohej se kontrata është nënshkruar në Beograd për shkëmbimin e mallrave me vlerë 1.5 milionë dollarë për periudhën deri më 31 dhjetor 1955. Këtë informacion i përcolli sektorit të tregtisë së Zvicrës ambasada e zvicerane në Rusi.[1] Ky informim u konfirmua nga përfaqësia zvicerane në Beograd se Shqipëria si vendi i fundit i kominformit që kishte ngritur bllokadën kundër Jugosllavisë në vitin 1948, gjithashtu lidhi një marrëveshje tregtare me Jugosllavinë dhe kjo kontratë u nënshkrua më 17 maj 1955. Diplomati konsideroi se shkëmbimi i mallrave midis këtyre dy vendeve për Zvicrën ishte i një rëndësie të vogël.[2]

Dy vjet më vonë, pas pesë ditë negociatash midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë, më 12 janar 1957, u nënshkrua një marrëveshje tjetër tregtare prej 2 milionë dollarësh për vitin 1957. Për këtë informacion, i cili gjithashtu listonte edhe produktet, ambasada zvicerane informohet nga shtypi dhe pastaj këtë informatë e dërgon në Zvicër në adresën e duhur.[3]

Marrëveshja tjetër do të nënshkruhet më 21 tetor 1968 në Beograd për shkëmbimin e mallrave për vitin 1969. Sipas një raporti nga agjencia jugosllave “Tanjug”, shkëmbimi i mallrave me Shqipërinë për vitin 1969 pritet të zgjerohet në mënyrë të konsiderueshme. Diplomati i ngarkuar i Shqipërisë i konfirmon këtë informacion diplomatit zviceran, në një rast takimi që “ndodhin herë pas here në raste pritjeje“.[4] Përveç kësaj njofton më tej diplomati se ai ka mësuar nga pala kompetente jugosllave, se “negociatat me Shqipërinë, të cilat zhvillohen çdo vit, nuk kanë qenë për një kohë të gjatë aq të këndshme dhe të shpejta si kësaj radhe. Jugosllavët me sa duket shpresojnë të zhvillojnë marrëdhënie më normale me Shqipërinë jo vetëm ekonomikisht por edhe në fusha të tjera.

Sidoqoftë mbetet për t’u parë nëse këto pritshmëri do të përmbushen apo jo, ndonëse disa javë kanë ndalur sulmet ideologjike të Tiranës kundër Jugosllavisë dhe Titos pasi rusët pushtuan Çekosllovakinë. Megjithatë, që nga fillimi i nëntorit, kemi një përmbytje të sulmeve urrejtëse që po derdhet përsëri nga udhëheqësit shqiptarë kundër Jugosllavisë fqinje dhe trazirat e fundit në provincën e “Kosovës dhe Metohisë”, e cila është e banuar kryesisht nga shqiptarët, nuk duket se do të çojë në marrëdhënie më të mira. Megjithëse Shqipëria do të kishte çdo interes në rritjen e tregtisë me Jugosllavinë, një zhvillim i tillë duket të jetë i pamundur përderisa nuk ka ndryshim radikal të regjimit në Tiranë dhe propaganda e saj nuk është asgjë tjetër veçse një zëdhënëse e komunistëve.“[5]

Dy vjet më vonë, më 20 maj 1971, nënshkruhet një marrëveshje tjetër tregtare më e gjatë në kohë midis këtyre dy vendeve për vitet 1971-1975. Marrëveshja e re tregtare gjatë pesë viteve të ardhshme parashihte një rritje të konsiderueshme të tregtisë midis dy vendeve. Pritej që tregtia duhet të arrijë shumën prej 110 milionë dollarësh, njofton përfaqësia zvicerane.[6]

Për herë të parë mbas një dekade, një zëvendësministër i tregtisë i Shqipërisë viziton Beogradin në mes të dhjetorit 1971 për të negociuar protokollin e zakonshëm vjetor mbi tregtinë në vitin 1972. Në anën jugosllave ai që udhëhoqi bisedimet ishte sekretari i tregtisë së jashtme, Teodosije Glishiq. Ambasadori zviceran jep vlerësimin e tij, se si burimet jugosllave edhe ato shqiptare njoftojnë njëzëri që për vitin 1972 pritet një rritje e konsiderueshme e tregtisë, gjë që duket se konfirmon referimin e komunikatës për rritje e tregtisë në 20 milionë US dollarë. Kreu i delegacionit shqiptar gjatë negociatave u prit nga sekretari i tregtisë së jashtme jugosllave, M. Haxhiç.[7] Megjithë qëllimit të parashikuar dhe të planifikuar, siç raportoi shtypi jugosllav duke u mbështetur në deklaratat e Dhomës Jugosllave të Tregtisë, eksportet jugosllave në Shqipëri këtë vit nuk ishin aq të larta sa pritej. Megjithëse eksportet u rritën me 67.8% në nëntë muajt e parë krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, kjo rritje ishte nën objektivin e synuar. Shumë më pak të kënaqshme ishin hyrjet nga Shqipëria që kishin një rritje vetëm prej 8,6 %.[8]Nga kjo rezultoi një mospërputhje ndërmjet importeve dhe eksporteve, të cilat, siç thekson dhoma jugosllave, ishte e dëmshme për zhvillimin normal të tregtisë ndërmjet dy vendeve. Prandaj dhoma ekonomike konkludoi se duhet të bëhen përpjekje për të nxitur importet shqiptare në mënyrë që të arrihet rritja e xhiros së parashikuar nga Protokolli i vitit 1972 për shkëmbimin e mallrave.“[9] Pas përfundimit të kësaj periudhe 5-vjeçare, ambasadori zviceran, i mbështetur në shtypin jugosllav, raporton se midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë pak më herët në Beograd është nënshkruar një protokoll tregtar për vitin 1976. Kjo marrëveshje parashikoi një vëllim tregtar prej 40 milionë dollarësh, 10% më shumë se në vitin 1975, që reflekton dëshirën e të dyja palëve për të intensifikuar marrëdhëniet e tyre tregtare.[10]

Kjo natyrë periodike e marrëveshjeve tregtare ndërmjet dy vendeve do të vazhdojë. Kështu ndodhi edhe me rastin e vizitës së zëvendësministrit të tregtisë së Shqipërisë, Marko Zega, në Beograd, ku më 17 qershor 1976 u nënshkrua marrëveshja e ardhshme tregtare për dy vitet e vijuese, 1976-1978.Me këtë rast u tha, se tregtia mes dy vendeve në përgjithësi ishte në rrugën e duhur duke ofruar mundësi e një zhvillimi të qëndrueshëm të marrëdhënieve ekonomike. Një vështrim i përgjithshëm i shefit të delegacionit shqiptar dhe sekretarit federativ për tregtinë e jashtme jugosllave, Emile Ludviger, mundëson marrjen në konsideratë perspektivat e ardhshme për tregtinë shqiptare-jugosllave.[11]

Për të kuptuar më mirë këto marrëdhënie mes këtyre dy vendeve, është e rëndësishme të plotësohet njohja me zhvillimet e patronazheve të Shqipërisë deri në fazën e vetë-izolimit dhe ngjarjeve në Jugosllavi edhe në raport me Kosovën. Kjo vlen për lexuesin. Le të vazhdojmë me marrëveshjet e ndryshme midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë.Ambasadori zviceran në Beograd njofton se ishte nënshkruar një marrëveshje për ndërtimin e lidhjes së parë hekurudhore midis këtyre dy vendeve. Diplomati shkruan: “Megjithëse ka ende kohë deri në hapjen e kësaj linje, Shqipëria me nënshkrimin e kësaj marrëveshje ka bërë një tjetër hap të rëndësishëm i cili do duhej ta nxirrte vendin ngadalë jashtë izolimit të tanishëm. Lidhja e planifikuar Laç – Shkodër – Bar -Titograd do t`i lidhë jo vetëm kryeqytetin Tiranën dhe qendrat e rëndësishme si Durrësin, Elbasani dhe Ballshin me Jugosllavinë por me gjithë rrjetin hekurudhor evropian.[12]

Në kuadër të këtij bashkëpunimi ekonomik, sekretari federal për tregti të jashtme i Jugosllave, Metod Rotar, vizitoi Shqipërinë nga 12-16.Tetor 1979 për të diskutuar çështjet tregtare midis dy vendeve. Ata gjithashtu me këtë rast nënshkruan protokollin tregtar për vitin 1980.Ky protokoll i shkëmbimit parashikoi „une somme de 80 mio US Dollar“ dhe u konstatua se marrëdhëniet ekonomike mes dy vendeve po vazhdojnë të rriten shumë[13] më tutje thuhet, se plani tregtar afatmesëm (1976-80) vlerësonte një tregti mes palëve në shumën prej 172 milionë dollarëve amerikanë, megjithatë, vlerësimet aktuale tejkalojnë 200 milionë dollarë amerikanë, se përparimi është i vazhdueshëm dhe madje rritja ndërmjet viteve 1979 dhe 1980 do jetë rreth 30 e 40%, shkëmbimet janë të balancuara dhe kanë një tendencë për zgjerimin e strukturës, si dhe asortimenteve.[14] Kështu projekti hekurudhorë Shkodër-Titograd është quajtur si “facteur de taille de la promotion de la coopération entre les deux pays” (faktor i madh i promovimit të bashkëpunimit midis dy vendeve).[15] Mandej janë harmonizuan kushtet e marrëveshjes tregtare për periudhën e ardhshme (1981-1985) dhe ishte vlerësuar, se tregtia midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë mund të arrijë vlerën prej $ 500-600 milion. Ndër të tjera këtu bien në sy se në këtë takim për herë të parë flitet për “kontrata afatgjata” në sektorët e energjisë, minierave dhe transportit, dhe është mundësia e pjesëmarrjes së kompanive jugosllave në ndërtimin e instalimeve dhe punimeve në Shqipëri.[16]

Në fund të shkurtit 1980, ambasadori zviceran në Beograd njofton se në mbledhjen e 26 shkurtit 1980 Parlamenti Jugosllav kishte ratifikuar marrëveshjen për ndërtimin e transportit hekurudhor ndërmjet dy vendeve.[17] Në letrën e legatës zvicerane dt. 25 tetor 1979 ceket se një delegacion shqiptar do të vizitojë Beogradin. Më 10 korrik 1980, Ministri shqiptar për tregtinë e jashtme udhëtoi me një delegacion për një vizitë pesë-ditore në Jugosllavi, ku ata u pritën prej Metod Rotari dhe se ky delegacion do e vizitojë Slloveninë, Maqedoninë dhe Kosovën. Më 17 korrik 1980 përfaqësia zvicerane shkruan, se ai ka kënaqësinë të theksoj se ky shkëmbim i vizitave ministrore shprehë marrëdhëniet e shkëlqyera fqinjësore që po reflektohen “pas 33 vjetësh nga takimi i parë zyrtar i delegacioneve ekonomike shtetërore të Jugosllavisë dhe Shqipërisë” – dhe, thuhet më tutje, të kujtojmë se, në një fjalim në Prishtinë, Presidenti Tito ka komentuar në mënyrë pozitive raportet politike dhe ekonomike.[18] Me këtë rast u nënshkruan gjithashtu protokolli i tregtisë për vitin 1982 dhe një marrëveshje tjetër tregtare për vitet 1981-1985. Këto dy marrëveshje u nënshkruan në Beograd më 15 korrik.[19] Për vitin 1982 u caktua një objektiv tregtar prej 136 miliona dollarë. Gjatë kësaj vizite, shkruan përfaqësimi zviceran, u ra dakord gjithashtu: “Fixant les modalités d’une rencontre l’an prochain à Tirana, les deux interlocuteurs principaux, Nedin Hoxha et Metod Rotar, ont constaté “que le bon voisinage allié à d’autres avantages d’une saine concurrence technique et technologique était le meilleur garant de la coopération des deux pays” intéressés, l’un et l’autre, à ce que cette coopération soit à long terme, élargie et permette d’améliorer le volume et la structure des échanges.“[20]

Më 22 tetor 1980 në Beograd nënshkruan një protokoll ministri jugosllav i transportit, Ante Zeliqi, dhe zëvendësministri shqiptar i transportit, Lambi Leku, në të cilin u përcaktua në detaje zhvillimi i linjës hekurudhore Shkodër-Titograd e që në vitet e vijuese përmenden përsëri vetëm si referim në lidhje me vonesat e ndërtimit edhe pse ishte vendosur që kjo vepër të përfundoj në vitin 1983 që gjatë vitit 1982 të mund të përcaktohet data e saktë e inaugurimit të hekurudhës për vitin vijues.[21] Ambasadori zviceran në Jugosllavi në atë kohë raportonte se: “Nënshkrimi i këtij protokolli është një vendim i rëndësishëm politik për Shqipërinë, si pjesë e politikës së saj për t’u larguar nga izolimi i ekonomik. Ministri i tregtisë së jashtme jugosllave Rotar, i cili në fillim të këtij viti vizitoi Tiranën si pjesëtar i parë i qeverisë jugosllave, më tha dje, se ai ishte i befasuar nga pritja miqësore dhe real politike e autoriteteve shqiptare. Dallimet ideologjike u zhvendosën krejt në sfond. Në plan të parë ishte dëshira për të treguar ndjenja miqësore ndaj delegacionit jugosllav. Rotari më konfirmoi se kjo hekurudhë e ardhshme do të ishte shumë e rëndësishme për zhvillimin e mëtejshëm të marrëdhënieve ekonomike shqiptare me Jugosllavinë dhe Evropën perëndimore.

Në këtë kontekst ndoshta ka edhe një ngjarje tjetër, që është hera e parë: ministri i jashtëm Nase bëri një qëndrim në Paris në rrugën e kthimit nga Nju Jorku dhe bisedoi me autoritetet franceze. Pak më vonë zëvendësministri Nushi u prit në Paris për një vizitë zyrtare.Vrhovec thuhet se i ka propozuar ministrit Nase në Nju Jork për të shkëmbyer gjithashtu vizita midis Tiranës dhe Beogradit në fushën politikës së jashtme. Nase duhet të ketë thënë, se për këtë duhet të pritet ca kohë.[22]

Në një letër konfidenciale të datës 8 shkurt 1983, përfaqësia zvicerane në Stokholm i raportoi Departamentit Politik për ambasadorin shqiptar në Stokholm, i cili legatës zvicerane i dërgoi „një akuzë të shefit të tij të shtetit“, e cila në 666 fq. në detaje paraqiste, se si Tito dhe njerëzit e tij që nga themelimi i Partisë Komuniste Shqiptare në vitin 1942 kanë bërë çdo përpjekje për ta bërë Shqipërinë “një instrument të bindur në duart e veta”. Në këtë letër vazhdohet të raportohet për atë se çfarë kishte thënë diplomati shqiptare në lidhje me marrëdhëniet ekonomike me Jugosllavinë. Jugosllavia perceptohet nga Shqipëria si një “partner i pabesueshëm ekonomik”,se në vitin 1982 shumë kontrata furnizimi nuk ishin përmbushur, ku dënimet për shkeljet kontraktuale do mund të kishin arritur në 100 milionë dollarë. Sipas diplomatit shqiptar, për Jugosllavinë nuk është tepër i madh çmimi për të destabilizuar ekonominë shqiptare, e cila varet shumë prej furnizimeve të Jugosllavisë.Se Shqipëria në nivel politik “shpreson për një Jugosllavi të fortë dhe në asnjë mënyrë nuk dëshiron të agjitoj kundër Beogradit”. Në Jugosllavi, nga ana tjetër, ka 2 milionë shqiptarë që jetojnë aty dhe nuk është drejtë “nëse Beogradi vazhdon të refuzojë t`ia pranojë këtij grupi të fortë etnik përkatësinë organizative të brendshme federative.“[23]

 

VII. Polemika dhe problematika shqiptare-jugosllave

Më 22 maj 1981, ambasadori zviceran Hess i drejtohet DP-së duke iu referuar letrave informuese për informacionin e publikuar në gazetën komuniste të Shqipërisë “Zëri i popullit” të 16 prillit dhe të 6/15. Maj 1981 dhe informon për dy editorialet e së njëjtës gazetë të datës 8 dhe 23 prill, 17 maj 1981. Në editorialin e 17 majit 1981 lexohet, se “kërkesa e Kosovës për njohjen e statusit republikë është e drejtë“ (La demande de reconnaissance du statut de République à la Kosove est juste). Më 18 maj 1981, Ambasada Shqiptare shpërndau “la brochure annexée“ që shkoi në të njëjtin drejtim si edhe editoriali. Reagimi jugosllav vjen nga agjencia zyrtare e Tanjugut ku denoncon se kjo është një ndërhyrje e re dhe si një mungesë ekstreme e përgjegjësisë ndaj Jugosllavisë.[24] Për të pasur një pasqyrë më të mirë të kësaj kohe, ose për ta kuptuar më mirë, duhet të mësohet diçka rreth historisë së Kosovës.[25]

Legata zvicerane në Bukuresht në fund të janarit 1983 informon “confidentiel“,[26] se ambasadori shqiptar, i cili për disa javë qëndroi në Tiranë, donte urgjentisht takim me diplomatin zviceran.Takimi u zhvillua më 18 janar 1983. Diplomati shqiptar ishte shtyrë nga kolegët e tij shqiptarë. “Il fonce comme un petit moteur, très soucieux de délivrer un message“ (Shkon si një motor i vogël që është shumë në ankth për të dhënë një mesazh), se Jugosllavia nuk bëri asgjë për të gjetur një zgjidhje për problemin e Kosovës. Me një tempo të ngjashëm, ai gjithashtu i tha diplomatit zviceran se ish-kryeministri i Shqipërisë, Mehmet Shehu është spiun i CIA-s dhe se në librin e Enver Hoxhës, “Titistët” është prezantuar shumë mirë roli i dëmshëm i Jugosllavisë dhe Shehut. Në pyetjen nëse kolegu i Zvicrës e ka lexuar librin, diplomati zviceran përgjigjet se kishte lexuar disa kapituj: “Oui, j’en ai lu quelques chapitres. Ce que j’ai lu m’a effectivement paru vivant et intéressant.“[27] Kolegu shqiptar i thotë atij të përfundonte patjetër leximin e librit. Monologu i diplomatit shqiptar duhet të ketë zgjatur më shumë se një orë, pa u ndërprerë. Për këtë diplomati zviceran shprehet se ai manifestonte një mision të kontrolluar, se ishte nervoz dhe tymoste cigaren si dhe nëse situata e z. Hoxha ishte aq kërcënuese, sa kërkonte një ushtrim të tillë të shpejt.[28]

Në letrën (23 shkurt 1983) e tij Ambasadori zviceran në Beograd Hohl flet për një intervistë me drejtorin e drejtorisë (“Entretien avec le Directeur de la Direction des pays voisins au SFAE (X)“).[29] Personi nuk është zbuluar. Thuhet se ai ka dëshmuar, se është e domosdoshme (“comme indispensable“) që marrëdhëniet e Jugosllavisë me Shqipërinë të shikohen në dy nivelin (“à double niveau“). Se në marrëdhëniet bilaterale këtu duhet shikuar në dy drejtime në atë ideologjik dhe atë praktik (“doit être opérée entre l’idéologie officielle et les relations bilatéraleset les relations bilatérales dans ce qu’elles ont de quotidien et de pratique d’autre part“.) Në njërën anë ka vërtet kontakte. Biseda mes ekspertëve, kontaktet ndërmjet delegacioneve të tregtisë, shkëmbimeve shkencore dhe teknike, që funksionojnë normalisht, siç është situata aktuale, ndërsa “arsenali i propagandës shqiptare” flet hapur për pretendimet territoriale kundër Jugosllavisë, kemi përfundimin pa probleme të demarkimit territorial, tregtia është duke u zhvilluar sipas kornizave të përcaktuara, dhe se shpejt do të fillohet me ndërtimin e linjës hekurudhore (“la commission bilatérale d’abornement du territoire venait à bout de son ordre du jour sans difficulté: Les échanges commerciaux sont maintenus dans le cadre fixé mutuellement et la RSPY va incessamment commencer la construction de la ligne ferroviaire Titograd – frontière albanaise.“) Në nivelin politik raportet shumë janë përkeqësuar dhe se, thotë personi anonim, Shqipëria deri më tani nuk ka shkuar asnjëherë kaq larg me akuzat dhe pretendimet e saja („X souligne que l’Albanie n’est jamais allée aussi loin dans ses accusations et revendications.“). Situata ka eskaluar sidomos për shkak të fjalimit zgjedhor të Enver Hoxhës të dt. 10 nëntor 1982 si dhe për shkak të publikimit të librit të titulluar «Titistët». Informatori jugosllav X deklaroi më tej, se qeveria e tij më tepër është duke e shqyrtuar mundësinë për tërheqjen e ambasadorit mbase edhe për t`i ndërprerë marrëdhëniet diplomatike. Në pyetjen „pse ky shpërthim nga ana e Tiranës?“ Informatori deklarohet, se kjo është e vështirë të vlerësohet për shkak të faktorëve të ndryshëm, por një aspekt qëndron në interpretimin e historisë: „…dans ce conflit entre Serbes et Albanais, qui est aussi celui de la frontière en Europe entre le monde chrétien et le monde musulman, les Serbes voient dans le Kossovo le centre politique et spirituel du royaume médiéval serbe. Et les montagnards albanais, convertis â l’Islam, ne seraient arrivés là qu’après la bataille de Kossovo en 1389 qui ouvrit la voie à la conquête ottomane. Pour Hoxha, au contraire, le Kossovo appartient, avec l’Albanie actuelle, à un ensemble culturel illyrien, qui n’est pas le sous-produit de l’occupation turque mais remonte au second millénaire avant notre ère. Ce qui compterait donc dans cet antagonisme de deux nationalismes, c’est surtout le poids subjectif d’une perception historique passablement mythifiée…“

Në anën tjetër janë edhe arsyet e politikës së brendshme “…il s’agit pour l’élite dirigeante de maintenir l’unité autour du parti et une chape de plomb sur le pays en gardant toujours vivace la présence du danger extérieur. Ainsi les “concoctions des marmites albanaises” seraient destinées pour une part importante à la consommation intérieure. “ Personi X thotë po ashtu, se edhe nëse Enver Hoxha vdes, në Shqipëri nuk do të ketë ndryshime rrënjësore. Askush nuk e dinte se çfarë do të jetë politika e jashtme e Shqipërisë pas marrjes së pushtetit nga pasardhësi.[30] Marrëdhëniet e tensionuara politike në vitin 1982 kanë një ndikim mes këtyre dy vendeve gjithashtu edhe në nivelin ekonomik.[31]

Tensionimi i marrëdhënieve politike midis dy vendeve është gjithashtu temë kryesore në letrën[32] e shtatorit të 1983 të diplomati zviceran në Beograd. Si burimi kësaj radhe jepet emri i drejtorit për marrëdhënie me vendet fqinje z. M. Pavicevic.Ky i thotë ambasadorit zviceran „sans hésitation“ (pa hezitim), se marrëdhëniet midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë janë “të këqija” kryesisht për shkak të pretendimeve territoriale të Shqipërisë për rajonet e banuara prej shumicës së popullsisë shqiptare, si në krahinën autonome të Kosovës si dhe në disa pjesë të Maqedonisë dhe Malit të Zi. Këto marrëdhënie të këqija ka gjasa të përkeqësohen për shkak të faktorëve të mëposhtëm: a) nataliteti galop (“natalité galopante“) i popullatës shqiptare (për shembull në Kosovë këta përbëjnë 80% të popullatës); b) emigrimin e popullsisë serbe dhe malazeze nga provinca si rezultat i presionit psikologjik dhe ekonomik; c) shkollimi akademik në provincë është shumë i lartë në krahasim me kapacitetin absorbues në zhvillimin ekonomik rajonal dhe kjo ka të ngjarë që të favorizoj pakënaqësinë në mesin e studentëve të papunë. Andaj konvergjenca e këtyre faktorëve do të favorizonte një intensifikim të mbështetjes së Shqipërisë ndaj kërkesave të shqiptarëve në Jugosllavi për ngritjen e statusit të Krahinës së Kosovës në Republikën.[33] Sipas Paviqeviqit, nuk ka asnjë shpresë për të përmirësuar marrëdhëniet mes dy vendeve për aq kohë sa në Tiranë e ka fjalën Enver Hoxha. Pikëpamjet personale të pasardhësit të mundshëm, Ramiz Alia, kundër Jugosllavisë janë aktualisht të mira, por “nécessité évidente, se conformer à celles du “Grand Leader”, mais elles devraient, au jour de la succession, permettre une amélioration des relations entre les deux pays.“[34] Përveç kësaj thuhet që filozofi Pavicevic ka thënë, se „l’histoire a démontré en diverses occasions que l’Albanie, en cas de crise internationale, est prompte â venir se blottir dans les bras yougoslaves. Il n’est néanmoins guère agréable, même pour un berger allemand, de se voir constamment “agressé” par les aboiements d’un griffon colérique et imprévisible...“[35] Diplomati në raportin e tij informon mëtutje: „L’élément d’insécurité chatouille au plus haut point la sensibilité yougoslave, déjà aiguisée par la question interne des nationalités et par celle, étudiée sans relâche par les observateurs étrangers, de la pérennité-même de ses structures politiques. C’est sous cet angle que l’on peut comprendre l’effort “civilisateur” de la Yougoslavie envers l’Albanie, effort dont l’invitation à observer des manouvres militaires est l’exemple le plus récent.

En effet, la Yougoslavie, conformément à l’Acte final d’Helsinki, avait invité tous les participants de la CSCE à envoyer un observateur aux manouvres yougoslaves, organisées mi-septembre en Macédoine, et, en un geste amical, avait même étendu cette invitation, sans en avoir l’obligation, à l’Albanie pourtant non partie à l’Acte d’Helsinki. Cette initiative, suscitée par l’élément d’insécurité rappelé précédemment, visait à engager indirectement l’Albanie dans un “système organisé” (donc prévisible) de relations internationales. Que l’Albanie, Robinson de l’Europe, ait opposé un refus a cette invitation n’étonnera guère. Mais le griffon a aboyé une nouvelle fois, criant, sur ces manoeuvres, â une “menace pour les pays voisins” et accusant d’autre part la Yougoslavie de camoufler le nombre précis des soldats engagés dans cet exercice militaire: l’agence de presse albanaise portait leur nombre à 50.000 alors que la Yougoslavie avait précisé 22.000 (ce dernier chiffre étant vraisemblable, de l’avis de notre attaché militaire qui a suivi ces manoeuvres en qualité d’observateur).

En conclusion à cet incident, l’agence de presse yougoslave Tanjug écrivait, le 17 septembre, que “l’Albanie a profité des récents’ exercices militaires pour donner une nouvelle leçon à la Yougoslavie et pour rappeler qu’elle ne renonçait pas à ses prétentions envers le territoire yougoslave”.

Prétentions territoriales réelles ou imaginaires, il ne doit certes pas être facile de devoir traiter avec un voisin qui qualifie la CSCE de “conférence-marathon ourdie et manipulée par les deux superpuissances impérialistes, farce servant à répandre le brouillard démagogique sur la paix et le désarmement“. “[36]

Për shkak të këtyre tensioneve politike u tkurr tregtia midis këtyre dy vendeve.Media në Jugosllavi raportojnë në atë kohë, se për vitin 1984 ishte planifikuar një volum tregtar prej 150 milionësh, ndërsa për tetë muaj ishin realizuar vetëm 64 milionë dollarë. Për vitin 1985 parashikohen 130 milionë dollarë, prej të cilave 70 milionë për eksportet shqiptare, me ç’rast pala shqiptare heqë dorë nga parimi i rreptë i barazisë tregtare. Përfaqësia zvicerane njofton më tutje: „Le désaccord des deux pays sur le plan culturel a eu un abondant retentissement dans la presse. Celle-ci s’est en revanche pluie à noter que les deux pays s’étaient entendus à simplifier les formalités frontalières pour “passages de service”, dans les domaines de l’économie des eaux et de l’électricité, des PTT, des transports ferroviaires, le maintien des installations frontalières et la construction ferroviaire. Un accord a été signé cet effet le 2 octobre à Tirana.

Cette prescription contribuera largement à l’avancement des travaux sur la ligne de chemins de fer Titograd – Shkodër, permettant le passage des spécialistes, au point de raccord entre les deux pays, avec passeport mais sans visa après remise de la liste de leurs noms aux autorités concernées des deux côtés de la frontière.

L’a voie ferrée, du côté yougoslave, se trouve en phase d’achèvement. Ses 25 km comportent déjà 3 ponts, trois tunnels et une gare. Le tronçon pourrait entrer en service à mi-1985. Or, les ingénieurs yougoslaves affirment ne remarquer aucuns travaux du côté albanais. La convention signée à Tirana semble donc bien avoir été attendue pour ouvrir le chantier dans la section limitrophe.

Le retard de cet ouvrage, entend-on, est également cause de la baisse des échanges en 1984, puisque la Yougoslavie devrait livrer une partie du matériel destiné à la liaison ferroviaire. “[37]

Ambasada zvicerane me 21.07.1983 informon, se duke u mbështetur në burimet e saja, se ka shumë mundësi që Ramiz Alia do të marrë postin e Enver Hoxhës i sëmurë rëndë. Si pasojë e kësaj situate kemi një përqendrim i trupave shqiptare në zonën kufitare jugosllave, e cila shoqërohet me kontrolle struktë të rrugës Titograd-Shkodër-Tiranë. Ndërsa në anën jugosllave u manovruar me forcat ajrore në zonën kufitare jugosllave-shqiptare. Është raportuar gjithashtu se në Tiranë kohën e fundit ka arritur një aeroplan i ndihmës mjekësore franceze.[38]

Më 24 korrik 1984, pala jugosllave paraqit një notë proteste Zvicrës për një demonstratë të shqiptarëve të Kosovës të mbajtur në Bernë.[39] Pjesëmarrja ishte e madhe, vlerësohet se kishin marrë pjesë për një mijë veta. Sipas kësaj note «ashpër protestuese drejtuar qeverisë zvicerane, demonstruesit shqiptarë po e shkatërrojnë „rendin kushtetues të Republikës Socialiste Federative të Jugosllavisë“, se po kërkojnë „ndryshime territoriale në baza raciste“ si dhe po pretendojnë „krijimin e një të ashtuquajturën Shqipëri të madhe“[40] Dy muaj më vonë, më 13.09.1984, ambasada e Zvicrës në Beograd raportoi se përgjigjen për notën jugosllave lidhur me “demonstratën kosovare në Bernë” i ka dorëzuar zëvendësministrit të Jashtëm Zdenko Svete.Me këtë rast zëvendësministri i jashtëm jugosllav potencon “karakterin e rëndë të demonstratës së fundit për Kosovën”. Se me këtë janë dëmtuar “marrëdhëniet miqësore midis Zvicrës dhe Jugosllavisë”. Na është thënë se demonstrata të tjera të tilla “do t`u bënin dëm”, thuhet më tutje në shkresën e përfaqësisë diplomatike drejtuar Departamentit Politik, dhe se dëgjohet të flitet për bombë të kurdisur. Sidoqoftë ithtarët e Enver Hoxhës nuk bëjnë asgjë në nivel të brendshëm pa motive politike në prapavijë dhe, duhet të ketë theksuar më tej zëvendësministri jugosllav, se agjitacioni shqiptar kundër Jugosllavisë kontrollohet nga Vjena (nga ambasada shqiptare në Vjenë) dhe se ai mund t`ia sigurojë diplomatit zviceran, nëse është e nevojshme, edhe listën me emrat e drejtuesve.[41] Në të njëjtën kohë Zvicra kishte ngritur shqetësimin e sajë për intensifikimin e veprimtarive spiunuese dhe hetuese të përfaqësive jugosllave në vend, të cilat tani – më herët kishin filluar spiunimet kundër kroatëve – drejtohej kryesisht kundër popullatës shqiptare të Kosovës. Kontrolli rigoroz i autoriteteve jugosllave mbi qytetarët e tyre jashtë vendit shpinte në mënyrë të përsëritur në konfrontime përbrenda emigrantëve. Zvicra vazhdimisht proteston kundër aktiviteteve të inteligjencës së Jugosllavëve.[42] Dhe si rezultat i këtyre spiunimeve anulohen për kohë të shkurtër takimet e planifikuara dypalëshe të nivelit të lartë midis Zvicrës dhe RSFJ-së në vitet 1986 dhe 1988.[43]

Pavarësisht tensioneve të saj politike, Jugosllavia vazhdoi të kultivonte marrëdhënie ekonomike me Shqipërinë. Sipas një raporti në revistën e Dhomës Jugosllave të Tregtisë midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë, në vitin 1986 ka pasur një shkëmbim mallrash dhe shërbimesh në vlerë prej 92.7 milion dollar amerikan: Jugosllavia eksportoi 47.2 milionë dollarë në Shqipëri, ndërsa Shqipëria eksportoi 45.5 milionë dollarë. Edhe pse pati një rritje prej 9.8% në krahasim me vitin 1985, objektivi prej 120 milionë dollarësh për vitin 1986 nuk arrihet.[44] Protokolli i shkëmbimit tregtar midis Jugosllavisë dhe Shqipërisë për vitin 1988, nënshkruar në Tiranë më 12 dhjetor 1987, synonte një volum tregtar prej 125 milionë dollarë për vitin e vijues.[45] Këto marrëdhënie ekonomike e tregtare vazhdojnë deri në kthesën politike (1990) e më tutje./drita.info

 

– fund –

Fotografia në ballinë nga Kastriot Dervishi (FB)

 

——————————————————————-

Radio Free Europe research[46]

 

RAD Background Report/47 (Albania) 20 February 1981

This material was prepared for the use of the stuff of Radio Free Europe/Radio Liberty.

A NEW HIGH IN A LBANIAN-KOSOVAR RELATIONS

 

By Louis Zanga

Summary; Cooperation on a quantitatively and qualitatively high level is currently taking place between Albania and Yugoslavia’s Kosovo Autonomous Province. This paper reviews the contacts and agreements of the past few weeks between the two sides, the nature of the cooperation, and an interview given by Albania’s leading writer to the Pristina daily Rilindja.

Hardly a day passes at present without some form of cooperation taking place between Albania and Yugoslavia’s predominantly Albanian-inhabited autonomous province of Kosovo. The speed of the process of cooperation, which has reached a new high in both quantity and quality, is striking when compared to the desolate conditions which existed in this region only a few years ago when the frontier separating Kosovo from Albania was termed by a Yugoslav reporter “the end of the world.”

 

The Forms of Cooperation

The highest level of official contacts between the two sides took place at the end of January.(1) Riza Sapunxhiu, Deputy Chairman of the Executive Council of Kosovo (the equivalent of deputy premier), visited Albania as the head of an official Kosovar delegation. Upon his arrival in Tirana, Sapunxhiu was received by Chairman of the State Planning Commission Petro Dode and other Albanian ministers. At the meeting with Dode, which took place in a “warm atmosphere” opinions were exchanged on the development of relations “in various spheres.” During its stay in Albania, the Kosovar delegation visited major industrial sites, the national cemetery, and many cultural and historical sites. The nature of the visit appears to indicate that tourism between the two sides is on the agenda for cooperation. An increasingly large number of Kosovars have already been visiting Albania in recent times (mostly for purposes of reunion with relatives), and heavier tourist traffic is to be expected in the near future. In this context, a Yugoslav journalist who recently visited Albania reported that the first group of Yugoslav tourists will spend their vacation this coming summer on the Albanian Adriatic coast.(2) At the conclusion of its visit, the Kosovar delegation was received by Albanian Deputy Premier Pali Miska, the highest level official contact to date. Upon his return to Pristina, Riza Sapunxhiu told the press that these visits are “valuable” and lead toward the “deepening of trade relations and relations in other fields of common interest.”(3)

During the same period, a delegation of the Academy of Sciences and Arts of Kosovo, headed by its president, Professor Idriz Ajeti, also visited Tirana. A protocol between the two sides was signed for the years 1981-1982, and the customary dinners were given, which proceeded in a “warm and fraternal” atmosphere.

During the first week of February, two protocols were signed in Pristina in the motion picture field between Kosovofilm and the New Albania Kinostudio — one for the 1981-1985 period, and the other for the current year. The agreement calls for this joint production of films, for an exchange of experience and of experts.(4) A sports delegation, headed by the Chairman of Albanian Physical Culture and Sports, is also at present in Kosovo, and the customary protocol for this particular sector will also eventually be signed.

The Nature of Cooperation

These are but some of the official steps taken in recent days that indicate the quickening pace of cooperation between Albania and Kosovo. The presses of the two countries have at the same time described the manner in which this cooperation has been put into practice. The Pristina daily Rilindja in particular has provided considerable information in this respect. In addition to the numerous topics on Albanian history and culture which appear in the Kosovar press daily in articles or in serialized -forms, currently, there is an exhibition of Albanian paintings in Pristina-, with works of present and past Albanian history, including historic themes on Kosovo which two painters did during a previous visit to the province. Recently also, in the framework of signed accords, the Pristina Symphony Orchestra gave a concert in the Kosovar capital in cooperation with Tirana radio and television. The concert, which included Beethoven’s Fifth Symphony, was conducted of a conductor from Tirana and had a number of soloists from Albania.(5) In January an exhibition of the works of Albania’s leading artist, the sculptor Odhise Paskali was shown in Kosovo (in his presence. Paskali, who was schooled in Italy in the 1930s, is known for his statue of Skanderbeg (Albania’s leading historic figure) in the main square of Tirana, and for his bust of Enver Hoxha, which is displayed during major congresses in Albania. Another interesting point about Paskali’s exhibition in Kosovo is that it was visited by Fadil Hoxha (6) (no kin to Enver Hoxha), the province’s leading personality and member of the Presidency of the SFR of Yugoslavia. The presence of Fadil Hoxha — in the past he used to be attacked in the Albanian press — was also reported by Tirana. His presence at the exhibition could have further positive significance for the future of Yugoslav-Albanian affairs, in particular with respect to Albanian-Kosovar relations.

Interview with Albanian Author Kadare

A particularly significant event also took place recently within the framework of Albanian-Kosovar cultural exchanges. Albania’s leading writer, Ismail Kadare (also known abroad for his successful book The General of the Dead Army), visited Pristina on the occasion of the publication of his complete works by the Rilindja Publishing House. During his stay he gave an “exclusive” interview to the daily Rilindja, (7) in which some unusual views were expressed. Asked about the re-current theme of his works, according to which Albania is in constant conflict with the world, and whether the foreign reader would understand this style, Kadare answered that this was not something that he had invented, but that he had found in the history of the country» and what is important is that it should be reflected correctly, in the books and not whether the foreign reader will understand it or not. Reference is made here to his three main works which deal with: a) Skanderbeg’s wars against the Ottoman Empire; b) the World War II Italian occupation of Albania; and c) the fight with the Soviet “Khrushchevites” in 1960-1961. He then was asked about a sensitive topic, which shows that although the Albanian-Kosovar rapprochement is basically motivated by common national-cultural interests, ideological differences do nevertheless exist in this process. It is a known fact, for example, that in Yugoslavia, hence in Kosovo, too, the method of socialist realism has been repudiated, whereas in Albania it is the only artistic form which is strictly practiced. When asked, for example, whether socialist realism has created cliché and stereotyped situations in literature (but not specifically in his works), Kadare first answered defensively, saying that he is always being asked this question in interviews, and as such it may be truly considered a cliché qùestion. He then proceeded: “I will answer simply, yes, such has been the case. We would be idealists to pretend otherwise.” But then he went on to say that such is the case with all artistic methods, that they have their good sides and bad sides, and that it is unjust to claim that only socialist realism creates clichés.

The next question was about Kosovar literature and its role in Albania. According to Kadare, Albanian literature from Kosovo is making ever greater inroads in Albania, and hundreds of thousands of copies of books by Kosovar authors are being circulated in the country. Furthermore, he added, the magazine Les Lettres Albanaises, which is published in French for foreign readers, carries works of Kosovar authors in almost every issue. Repeatedly pressed for his concrete opinion about Kosovar literature, Kadare provided the following interesting criticism:

. . . the prose successfully evades a kind of exaggerated colorfulness, a kind of Islamic-oriental ornamentalism, I would say, which becomes a burden for the prose, especially when it is accompanied by a sophisticated technique. It is true that the drama of our people is historically mixed with the Turko-Islamic world, but even when portraying this reality, we always remain writers of another world, from another bank of the river. By liberating itself of this useless ornamentation, prose in Kosovo is becoming ever more lively and refreshing.

These views expressed by Kadare reflect to some degree the complexity of the Albanian national culture which the two sides are trying to develop in unison. In Kosovo, where the democratic process is more real, the oriental vestiges of the past remain formidably strong in society in Albania, of course, the political-ideological situation is entirely different, and it is enough to mention the forceful abolition of formal religion in the country (70 per cent Moslem). But these deep social-ideologii contrasts existing between the two sides are apparently having little impact on the course of the Albanian-Kosovar rapprochement

———–

(1) Zari i Popullit, 28 January 1981.

(2) Rilindja, 2 February 1981.

(3) Ibid., 4 February 1981.

(4) Ibid., 5 February 1981.

(5) Ibid., 6 February 1981.

(6) Fadil Hoxha is a Kosovar, but attended school in prewar Albania where he also started his communist revolutionary career. During the war he moved to Kosovo where he led the province’s national-liberation movement under Tito. Although considered Kosovo’s father figure, he resides mainly in Belgrade, where he is active, in higher state affairs.

(7) Rilindja, 1 and 2 January 1981.

——————————————————————————–

Journal Officiel de la République Yougoslave Fédérative Populaire du 31 décembre 1946. (No. 106)[47]

D`ajustement des plane économique, d`union douanière et d`égalisation des monnaies entre la République Fédérative Populaire de Yougoslavie et la République Populaire d`Albanie.

Le Présidium de l`Assemblée Populaire de la République Fédérative Populaire de Yougoslavie et le Présidium de l`Assemblée Populaire d`Albanie.

Animés du désir d`amplifier la collaboration et l`aide réciproque dans l`ouvre de reconstruction de leurs deux pays, ont résolu de conclure un Traité d`ajustement des plan économiques, d`union douanière et d`égalisation des monnaies et ont nommé à cet effet leurs Plénipotentiaires, à savoir :

Le Présidium de l`Assemblée Populaire de la République Fédérative Populaire de Yougoslavie :

Monsieur Boris Kidritch, Président du Conseil Economique, Ministre de l`Industrie,

Le Présidium de l`Assemblée Populaire de la République d`Albanie:

Monsieur Nako Spiru, Président du Conseil Economique, Président de la Commission de plan, Ministre de l`Economie,

Lesquels, après avoir échangé leurs pleins-pouvoirs, trouvés en bonne et due forme, sont convenus de ce qui suit:

Article 1

Les deux hautes Parties Contractantes s`engagent à ajuster les planes économiques des deux pays sur une base commune.

Pour la réalisation de ce but, des organes de coordination seront orées. L’organe de coordination pour l`ajustement des plane économiques des deux pays sera institué avant le 15 décembre 1946.

Article 2

Dans un délai de trois mois à partir de la signature du présent Traité, le Gouvernent de la République Populaire d`Albanie remmènes la valeur de son unité monétaire, le Lek albanais, à la parité de celle Dinar Yougoslavie.

Le Gouvernent de la République Fédérative Populaire de Yougoslavie s`engage à fournir au Gouvernent de la République Populaire d`Albanie de marchandises et du matériel destiné à la reconstruction économique, de la façon et dans le volume qui seront prévus par les plans économiques ajustés selon l`Article premier, toute aide nécessaire pour la réalisation du plan économique albanais, ainsi que pour assurer la circulation de marchandises nécessaires au maintien du Lek albanais à la parité du Dinar yougoslave.

La circulation monétaire dans la République Populaire d`Albanie sers proportionnelle à la circulation monétaire dans la République Fédérative Populaire de Yougoslavie, compte tenu du nombre d`habitante de la force économique des deux pays.

Jusqu`à ce que la réforme monétaire prévus à l`alinéa 1 de l`Article 2 du présent Traité ne soit effectuée, la Gouvernement de la République Populaire d`Albanie introduira sur son territoire le système des prix et les prix valables sur le territoire de la République Fédérative Populaire de Yougoslavie.

Article 3

Le Gouvernent de la République Fédérative Populaire de Yougoslavie et le Gouvernent de la République Populaire d`Albanie s`engagent à abolir dans un délai d`un mois à partir de la signature de ce Traité, la frontière douanière et les douanes entre deux pays, créant ainsi un territoire douanier unique.

Sur le territoire douanier seront en vigueur les systèmes et tarifs douanier valables dans la République Fédérative Populaire de Yougoslavie. Les marchandises seront tarifiées par les organes compétente de celle des Hautes Partes Contractantes par la frontière de laquelle les marchandises ont été importées et les sommes perçues reviendront à celle des Hautes Parties Contractantes à la laquelle les marchandises sont destinée.

Afin d`assurer une application efficace des dispositions de l`alinéa précédent, une commission mixte douanière albano-yougoslave sera formée sur le territoire de la République Populaire d`Albanie.

Article 4

Le présent Traité aura une durée de trente ans à partir de la signature. Il sera renouvelé par tacite reconduction de dix ans en dix ans, sauf dénonciation.

La dénonciation devra être notifiée par écrit au moins un avant l`expiration de chaque période prévue par l`alinéa précèdent.

Article 5

Le présent Traite entre en vigueur dès la signature et l`échange des instruments de ratification aura lieu à Belgrade au plus tard dans un mois à partir de la signature.

EN POI DE QUOI, les Plénipotentiaires ont revêtu le présent Traite de leurs signatures.

Fait à Belgrade, le vingt-sept novembre de l`an mille neuf cent quarante-six, en français en double original, dont l`un sera remis au Gouvernent de la République Fédérative populaire de Yougoslavie et l`autres au Gouvernent de la République Populaire d`Albanie.

Pour la République Fédérative populaire de Yougoslavie

Boris Kidritch m.p.                             L.S.

Pour la République Populaire d`Albanie

Nako Spiro p.m.                                  L.S

 

PROTOCOLE

faisant partie intégrante du Traité d`ajustement des plans économique, d`union douanière et d`égalisation des monnaies être la République Fédérative populaire de Yougoslavie et la République Populaire d`Albanie du 27. Novembre 1946.

Les deux Parties Contractantes s`engagent à entreprendre toutes les mesures nécessaires en vue de remplir les obligations dérivent pour Elles du Traite susmentionné.

Si, toutefois, il était constaté que l`union douanière et l`égalisation des monnaies, pour des raisons justifiées ne pouvaient être réalisées, dons les délais prévus par la Traite précité, les Hautes Parties Contractantes pourrontprolonger ces délais d`un commune accord.

EN POI DE QUOI, les Plénipotentiaires ont revêtu le présent Traite de leurs signatures au présent Protocole.

Pour la République Fédérative populaire de Yougoslavie

Boris Kidritch m.p.                             L.S.

Pour la République Populaire d`Albanie

Nako Spiro p.m.                                  L.S

——————————————————–

Burimet dhe literatura:

Arkiva federale zvicerane (Schweizerisches Bundesarchiv) në Bern

  • E7115A#1993-339#329-84
  • E7115A#1993-137#337
  • E7115A#1991-189#323-81
  • E7115A#1990-142#269
  • E7115A#1990-60#313
  • E7110#1987-20#333
  • E7110#1983-13#332
  • E7110#1982-108#332
  • E7110#1979-14#337
  • 48#1996-303#9
  • 48#1994-167#28
  • 48#1994-167#28#9
  • 48#1994-167#24
  • E2001E#1976-17#1082
  • E2001E#1976-17#739
  • E2001E#1970-217#7654
  • E2001E#1000-1571#3873
  • E7115A#1999/273#2142
  • E7115A#1993/342#321
  • E2010A#2001/161#2545
  • CH-BAR E 7115 (A)1993/342
  • E7175B#1979/156#145
  • E 2001(E)1976/17/ 258
  • E2001E-01#1987/78#5509
  • Holm Sundhaussen, Jugoslawien und seine Nachfolgerstaaten 1943-2011, Eine ungewöhnliche Geschichte des Gewöhnlichen, Wien, Köln, Weimar 2012.
  • Ulf Brunnbauer, Politische Entwicklung Südosteuropas von 1945 bis 1989/91, in Konrad Clewin, Oliver J. Schmitt (Hg.), Geschichte Südosteuropas, Regensburg 2011.
  • Zef Ahmeti, Der lange Weg zur Errichtung diplomatischer Beziehungen zwischen der Schweiz und Albanien, in: Albert Ramaj (Hg.), Poeta nascitur, historicus fit – Ad honorem Zef Mirdita, St. Gallen-Zagreb 2013, fq. 1169-1214.
  • Therese Steffen Gerber, Jugoslawien, in: http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D3360.php (05/05/2015).
  • Albanien, ed. von Klaus-Detlev Grothusen, Göttingen 1993.
  • Thomas Bürgisser, Wahlverwandschaftzweier sonderfälle im kalten Krieg, Schweizerische Perspektiven auf das sozilaistische Jugosllavien, Bern 2017

[1] Legata e Zvicrës në Rusi drejtuar divizionit për tregti në departamentin federal të ekonomisë, Moskë, 20 maj 1955, kopja i dërgohet Departamentit Politik, në : CH-BAR E2001E 1970-217 7654 3.

[2] Legata zvicerane në Jugosllavi drejtuar sektorit të tregtisë në Departamentin e Ekonomisë, 25. maj 1955, një kopje Departamentit Politik, në: CH-BAR E2001E 1970-217 7654 2.

[3] Legata e Zvicrës në Jugosllavi drejtuar divizionit për tregti në departamentin federal të ekonomisë, 16 janar 1957, një kopje Departamentit Politik, në: CH-BAR E2001E 1970-217 7654 1.

[4] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 3 dhjetor 1968, në: CH-BAR E7110 1979-14 337 1.

[5] Po aty.

[6] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 24 maj 1971, në: CH-BAR E7110 1982-108 332 1.

[7] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 5 janar 1972, në: CH-BAR E7110 1983-13 332 2.

[8] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 21 nëntor 1972, në: CH-BAR E7110 1983-13 332 1.

[9] Po aty.

[10] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 7 prill 1976, në : CH-BAR E7110 1987-20 333 2.

[11] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 24 qershor 1976, në: CH-BAR E7110 1987-20 333 1. „Il a été constaté que les échanges commerciaux entre les deux pays suivait dans l’ensemble, une voie déjà tracée mais offrant la possibilité d’un développement stable des relations économiquefq. Un tour d’horizon auquel se sont livrés le chef de la délégation albanaise et le secrétaire fédéral au commerce extérieur yougoslaves, Emile Ludviger, a permis d’envisager les perspectives futures du commerce albano-yougoslave.

[12] Ambadasdori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë në kuadër të Departamentit të Ekonomisë, 12 prill 1979, në: CH-BAR E7115A 1990-60 313 2.

[13] „Il a été constaté que les relations économiques entre les deux pays se trouvaient en plein essor. “ në: Përfaqësia zviceranenë Beograd drejtuar sektorit të tregtisë së jashtme, 25 tetor 1979, në: CH-BAR E7115A 1990-60 313 1. 

[14] Po aty. „Le plan à moyen terme des échanges (1976-80) estimait le montant du commerce entre les deux partenaires à quelque 172 mio US Dollar, or les appréciations actuelles dépassent les 200 mio US Dollar, La progression est constante et même l’augmentation entre les plans de 1979 et de 1980 se situe entre 30 et 40%. Les échanges sont équilibrés et tendent à une expansion de la structure aussi bien que des assortiments .

[15] Po aty.

[16] Po aty. „A son retour, le ministre Rotar s’est déclaré satisfait de sa visite et des entretiens qu’il a eu avec son homologue Fedin Hoxha, le vice-président du Conseil ministériel Adil Qiqani, le ministre des transports Luan Babaneta et d’autres personnalités, La presse a tenu à relever la cordialité qui a régné dans les entretiens de la délégation et durant tout son séjour en Albanie et l’ampleur de l’information offerte à ce sujet par la près albanaise, le ministre Rotar a déclaré en outre dans ce contexte à la presse yougoslave que les deux parties ont constaté “que l’évolution heureuse des relations commerciales entre les deux pays contribuait au progrès des rapports de bon voisinage dans leur ensemble” Cela permettra de plus fréquentes rencontres entre représentants des deux pays; il a d’ailleurs été décidé que le ministre du commerce extérieur Nedin Hoxha se rendrait en Yougoslavie durant l’année 1980. “

[17] Ambadasdori zviceran në Beograd drejtuar sektorit të tregtisë së jashtme, 28 shkurt 1980, në: CH-BAR E7115A 1990-142 269 4.

[18] Përfaqësia zvicerane në Beograd drejtuar zyrës për tregti me jashtë në sektorin e tregtisë, 17 korrik 1980. Lënda: Echanges économiques Yougoslavie/Albanie 1981 – 1985, në : CH-BAR E7115A 1990-142 269 3. „On s’est plu ici à souligner les excellentes relations de bon voisinage dont cet échange de visites au rang ministériel est le reflet – il s’agit “après 33 ans de la première rencontre officielle de délégations économiques étatiques de Yougoslavie et d’Albanie” – et â rappeler que, dans un discours de 1 an passé à Pristina, le Président Tito avait commenté favorablement ces rapports tant politiques qu’économiquefq.

[19] Po aty. „L’accord h moyen terme prévoit un volume d’échanges d’une valeur de 720 mio US , mais la tendance actuelle du commerce entre les deux pays laisse entrevoir la possibilité même de dépasser le milliard de dollarfq. Comparée aux échanges réalisés durant la période quinquennale actuelle, d’une valu er de 172 mio US$, la valeur de ceux- prévus de 1981 à 1985, représente un “bond de 320$, ce que les deux délégations ont relevé tout particulièrement. La structure des exportations yougoslaves porte surtout sur du fer à béton, des rails de chemin de fer, des tubes/tuyaux en acier et tôle, du fil de fer, des briques réfractaires, des articles ” de la technique électrique”, des postes de télévision, des machines et lignes industrielles complètes, certains produits chimiques, techniques, textiles et alimentaires (un éventail demeurant sensiblement toujours le même), L’Albanie fournira, pour sa part, du minerai et des concentrés de chrome, de l’énergie électrique, du bitume, de l’essence et benzine, du gasoil, du cognac, du tabac, des produits du textile, chimiques et autres (la remarque ci-dessus vaut également ici).“

[20] Po aty.

[21] Krhs. po ashtu përfaqësia e Zvicrës në Beograd, ambasadori Hess, drejtuar byrosë federale të transportit, sektorit për tregti të jashtme, 11 shkurt 1981, lënda : Voie ferrée Yougoslavie – Albanie (Titograd – Shkoder), në: CH-BAR E7115A 1991-189 323 1.

[22] Ambasadori i Zvicrës në Beograd drejtuar Departamentit Politik, 23 tetor 1980, në: CH-BAR E7115A 1990-142 269 2.

[23] Përfaqësia zvicerane n Stokholm drejtuar Departamentit Politik, n: CH-BAR E2010(A)2001/161BD1085.

[24] Po aty. „L’agence officielle Tanjug a évidemment dénoncé cette nouvelle ingérence comme un extrême manque de responsabilité à l’égard de la Yougoslavie.“

[25] Lexo sidomos librin e Rafael Biermann, Lehrjahre im Kosovo, Paderborn 2006 po ashtu edhe Noel Malcolm, Kosovo: A Short History (New York University Press, 1998), Jens Reuter/Konrad Clewing (Hg.), Der Kosovo Konflikt, Klagenfurt/Celovec 2000; Wolfgang Petritsch/Robert Pichler, Kosovo-Kosova, Der lange Weg zum Frieden, Klagenfurt/Wien/Ljubljana/ Sarajevo 2005.

[26] Përfaqësia zvicerane në Bukuresht lidhur me vizitën e ambasadorit të Shqipërisë, Jordan Pani, konfidenciale, Bukuresht, 24 janar 1983, në: CH-BAR E2200.48 1996-303 9 2.

[27] Po aty.

[28] Po aty. „Il est manifestement en mission commandée, nerveux, battant l’air à coups de cigarettefq. La situation de M. Hoxha est-elle à ce point menacée qu’elle exige un exercice aussi précipité?

[29] Ambasadori i Zvicrës në Beograd, Hohl, problematika shqiptaro-jugosllave (La problématique albano-yougoslave, Entretien avec le Directeur de la Direction des pays voisins au SFAE (X)), 28 shkurt 1983, në: CH-BAR E7115A 1993-137 337 3.

[30] Po aty.

[31] Përfaqësia zvicerane në Beograd drejtuar zyrës federale për ekonomi me jasht, 3 mars 1983, lënda : Echanges commerciaux 1982 entre la Yougoslavie et l’Albanie, në: CH-BAR E7115A 1993-137 337 2.

[32] Ambasadori i zvicres, Hohl, në Jugosllavi,Source: M. Pavicevic, Directeur pays voisins, MAE, Beograd, 22 shtator 1983, në: CH-BAR E7115A 1993-137 337 1.

[33] Po aty. „La convergence de ces facteurs serait donc de nature à favoriser une intensification du soutien de l’Albanie aux demandes à des albanais de Yougoslavie en faveur de l’élévation du statut de la Province du Kossovo en République part entière.“

[34] Po aty.

[35] Po aty.

[36] Po aty.

[37] Po aty.

[38] CH-BAR E2010A2001/1612545.

[39] Në letrën e Ambasadës Zvicerane në Jugosllavi drejtuar Zyrën Federale të Industrisë, tregtisë dhe Punës së 15 majit 1972 theksohet, se“… Aktualisht, punëtorët e ndërtimit rekrutohen pothuajse ekskluzivisht nga Kosova, të cilët herët a vonë ndoshta do të shkaktojnë probleme të cilat nuk i kemi pasur me punëtorët e rekrutuar nga pjesët tjera të Jugosllavisë. Problemi i bashkimit familjar për momentin nuk e ndjekin punëtorët e Kosovës, pasi këta njerëz, për fat të mirë, nuk pretendojnë t’i merrnin të afërmit e tyre në Zvicër. Numri i madh i fëmijëve i familjeve në Kosovë do të na paraqiste vështirësi pothuajse të pakapërcyeshme në rast të një kompromisi. Në: CH-BAR E7175B#1979/156#145 Krhs. Shënimin mbi imigracionin nga Jugosllavia nga ambasadori zviceran i dt. 6 shkurt 1973 ku thuhet: „…Nëse deri në vitin 1971 zhvillimi mbi të gjitha është i kënaqur për të dyja palët, atëherë viti 1972 solli diçka të re kur Zvicra filloi të rekrutonte masivitet punëtorëjugosllav për ndërtimtari. Të tillë gjenden (kryesisht) ende në zonat e prapambetura jugore të Jugosllavisë, përkatësisht në Maqedoni, Bosnje, Hercegovine dhe Kosovë.Këta janë njerëz që vijnë nga një botë krejtësisht ndryshe sesa Sllovenët, Kroatët, Dalmatët apo Serbët; përqindja e analfabetëve në Jug është po aq e madhe mbase nganjëherë më e madhe se në disa vende të Afrikës ose Azisë. Kësaj i shtohen edhe zakonet e tjera të jetesës dhe të ngrënies së myslimanëve, që ka të ngjarë të jenë rreth 50% të punëtorëve për ndërtim të rekrutuarderi më tani, mospërfillja e gjinisë femërore dhe shumë gjëra të tjera që u shkaktojnë vështirësi atyre që sot për nesër të përshtaten në një shoqëri moderne industriale e të sofistikuar si kjo e jonë. Në Kosovë gjakmarrja ende edhe sot nuk ështëshuar, dhe se te këta e gjejmë edhe më lehtë thikën në xhep se sa te një italian jugor.“ Në: CH-BAR E2001E-01#1987/78#5509* .

[40] Krhs. Thomas Bütgisser, Wahlverwandschaftzweier sonderfälle im kalten Krieg, Schweizerische Perspektiven auf das sozilaistische Jugosllavien, fq. 547…. Përmbledhje e drejtuesit të Departamentit politik (P. Aubert) para komisionit për çështje të jashtme të dt. 6./7.9.1984 dhe të parlamentit dt. 23.8.1984; BAR#E2010A#1995/313#12493* (B.15.21).

[41] Ambasadori zviceran në Beograd drejtuar drejtorit, sekretarit shtetëror z. Bruner, Beograd, 13.09.1984. Jugosllawien-Albanien: p.3.22.52. Youg. (Alb.), unter: CH-BAR E2010A2001/1612545.

[42] Thomas Bürgisser, Wahlverwandschaft… fq. 547; Shënim i DP dt.19.8.1985; BAR#E2010A#1996/397#6168* (B.15.21(11)).

[43] Thomas Bürgisser, Wahlverwandschaft… fq. 547.

[44] Përfaqësia zvicerane në Beograd drejtuarzyrës federale për ekonomi të jashtme, 10.03.1987. Në: CH-BAR E 7115 (A)1993/342.

[45] Përfaqësia zvicerane në Beograd drejtuarzyrës federale për ekonomi të jashtme, 23 dhjetor 1987, Bundesamt für Aussenwirtschaft (Albanien), Albanien-Jugoslawien 1987, Po aty.

[46] Ky hulumtim gjendet në aktet e diplomacisë zvicerane në signaturën: CH-BAR E2200.48 1996-303 9 4. Këtu duhet potencuar se një muaj mbas përpilimit të këtij raporti shpërthejnë demonstratat e vitit 1981 në Kosovë.

[47] CH-BAR E2001E#1000-1571#3873

Shpërndaje

Comments are closed.

« »