Shenja e Kishave të zbrazëta. Për një rinisje të krishterimit

May 12 • Opinion

Nga TOMÁŠ HALĺK  

 

Bota jonë është e sëmurë. Nuk i referohem vetëm pandemisë së coronavirus-it, por gjendjes së qytetërimit tonë që ky fenomen e zbulon. Thënë me terminologjinë biblike, është një shenjë e kohës.

Në fillim të këtyre Kreshmëve të pazakonta shumë prej nesh kanë menduar se epidemia do të na dërgonte në një lloj blackout-i shumë shpejt, drejt një ndërprerjeje të aktiviteteve shoqërore të zakonshme me të cilat do të përballeshim e pastaj gjithçka do të kthehej si më parë. Nuk do të jetë kështu. Në fakt, nëse mundohemi t’i kthejmë gjërat si më parë nuk do të jetë mirë. Pas kësaj përvoje globale bota nuk do të jetë më e njëjtë, e ndoshta është më e drejtë të jetë kështu.

Është e natyrshme që në momente të rënda fatkeqësish të brengosemi, mbi të gjitha, mbi gjërat materiale të nevojshme për mbijetesë, por “njeriu nuk jeton vetëm prej buke”. Atëherë, ka ardhur momenti që t’i shqyrtojmë kuptimet më të thella të kësaj goditjeje që ka marrë siguria e botës sonë. Mund të themi që procesi i paevitueshëm i globalizmit e ka arritur majën e saj: dobësia globale e një bote globale është bërë e dukshme.

 

Kisha si spital i fushës

Çfarë lloj sfide paraqet kjo situatë për krishterimin dhe Kishën – një nga të parët “aktor global”  – dhe për teologjinë?

Papa Françesku ka thënë se Kisha duhet të jetë një “spital i fushës”: një metaforë për të thënë se ajo nuk duhet të mbetet e izoluar nga bota, por duhet të rrëzojë kufijtë e saj e të dërgojë ndihmë atje ku njerëzit janë fizikisht, mendërisht, shoqërisht dhe shpirtërisht të trazuar. Po, kjo është mënyra përmes së cilës Kisha mund të bëjë pendesë për plagët e bëra kohëve të fundit ndaj përfaqësuesve të saj më të pambrojtur… Por të provojmë që ta kuptojmë më mirë këtë metaforë dhe ta vëmë në praktikë.

Nëse Kisha duhet të jetë një “spital”, natyrisht që duhet të vazhdojë duke ofruar ndihmë sanitare, shoqërore e filantropike, gjë që ofron qysh nga fillet e historisë së saj. Por, si një spital i mirë, duhet të kryej edhe detyrat tjera. Duhet të zhvillojë një rol diagnostik (duke i identifikuar ‘shenjat e kohës’), një rol preventiv (duke krijuar një ‘sistem imun’ në një shoqëri ku përhapen viruset e frikës, urrejtjes, popullzimit e nacionalizmit) dhe një rol rehabilitimi (duke i tejkaluar traumat e së kaluarës me falje).

 

Kisha të zbrazëta si shenjë dhe sfidë

Vitin e kaluar, para Pashkëve, katedralja e Notre Dame në Paris u dogj; këtë vit, gjatë Kreshmëve, në qindra e mijëra kisha në të gjitha kontinentet, po ashtu në sinagoga e xhamia, nuk zhvillohen ceremonitë. Si meshtar dhe teolog reflektoj mbi këto kisha të zbrazëta e të mbyllura sikur të ishin një shenjë dhe një sfidë që vjen nga Zoti. Ta kuptosh gjuhën e Zotit në ngjarjet e botës sonë kërkon një art të një shoshitje shpirtërore, që po ashtu kërkon një ndarje soditëse nga emocionet tona dhe paragjykimet gjithnjë e më të forta, sikurse nga projektimet e frikave tona dhe nga dëshirat tona.

Në momentet e fatkeqësive ‘agjentët e fjetur’ të një Zoti të keq dhe hakmarrës, përhapin frikën dhe krijojnë një kapital fetar për qëllime të veta. Vizioni i tyre mbi Zotin është uji për mullinjtë e ateizmit tash e disa shekuj. Por unë nuk e shoh Zotin, në një moment fatkeqësie, si një regjisor të zemëruar, të ulur rehatshëm prapa skenës ndërsa ngjarjet e botës sonë shemben, por si një burim force, që vepron tek ata të cilët në situata të tilla japin provë solidariteti dhe të një dashurie në gjendje të sakrifikojë, përfshirë edhe ata, na pëlqen apo jo, veprat e të cilëve nuk kanë ‘motiv fetar’. Zoti është dashuri e përvujtë dhe diskrete.

Por nuk mundem që të mos e pyes veten nëse kjo kohë e kishave të zbrazëta dhe të mbyllura nuk tregon një shenjë paralajmërimi mbi atë që do të kishte mundur të ndodhte në një të ardhme të afërt: pas pak vitesh ato do të mund të shfaqen në pjesën më të madhe të botës. A nuk kemi qenë të paralajmëruar sa e sa herë nga ato që kanë ndodhur në shumë vende, ku sa shumë kisha, manastire e seminare janë zbrazur dhe janë mbyllur? Pse ia kemi atribuuar tash e sa kohë këtë fenomen ndikimeve të jashtme (‘tsunami sekularist’), në vend që ta kuptonim se po mbyllej një kapitull tjetër i historisë së krishterimit dhe që ishte koha të përgatiteshim për një të ri?

Ndoshta kjo kohë e ndërtesave kishtare të zbrazëta vë në pah, në mënyrë simbolike, të zbrazëtën e fshehtë të Kishave, dhe mundësia e një të ardhme të mundshme nëse nuk bëhet një përpjektje serioze për t’i treguar botës një fytyrë krejtësisht të ndryshme të krishterimit. Kemi menduar shumë që ta kthejmë ‘botën’ (të ‘tjerët’) e më pak ta kthejmë vetveten, që nuk do të thotë vetëm një ‘përmirësim’, por një kalim rrënjësor nga ‘të qenurit i krishterë’ statik në ‘të bërit i krishterë’ dinamik.

Kisha mesjetare u bllokua deri në një përdorim të tepërt të dënimit, duke e dërguar tërë makinën kishtare në një lloj ‘greve të përgjithshme’ e kështu nuk mbahej asnjë lloj funksioni dhe nuk mbarështoheshin sakramentet. Si pasojë, njerëzit filluan të kërkojnë gjithnjë e më shumë një raport personal me Zotin, një fe ‘të zhveshur’. Lindën bashkësi laike dhe u shfaq një valë e misticizmit e cila kontribuojë, pa dyshim, që ta shtrojë rrugën, nga njëra anë për Reformën, jo vetëm të Luterit e Kalvinit, por, në anën tjetër, reformës katolike të lidhur me jezuitët dhe misticizmin spanjoll. Ndoshta zbulimi i soditjes mundet sot të kontribuojë në ‘ecurinë sinodale’ drejt një koncili të ri reformator…

 

Një kërkesë për reformë

Ndoshta duhet ta pranojmë mospjesëmarrjen aktuale në shërbimet fetare dhe në aktivitetet e Kishës si kairós, si një mundësi për t’u ndalur dhe për t’u aktivizuar në një reflektim të thelluar para Zotit dhe me Zotin. Jam i bindur se ka ardhur momenti të reflektojmë mbi atë si të vazhdojmë ecjen e reformës së nevojshme sipas Papa Françeskut: mos të tentotjmë të kthehemi në një botë që nuk ekziston më e as të mos u besojmë reformave strukturore të jashtme, por të shkojmë në zemër të Ungjillit, ta bëjmë një udhëtim të thellë.

Nuk shoh se si një përmirësim i shpejtë, nën formën e surrogateve artificiale, si për shembull transmetimi i meshëve në televizor, mund të jetë një zgjidhje e mirë në këtë moment kur kulti publik është pezulluar. Një kalim tek ‘devocioni virtual’, tek ‘bashkësia e telekomandës’ në gjunjë para një ekrani është diçka me të vërtetë e çuditshme. Ndoshta duhet që t’i aktualizojmë fjalët e Jezusit:  “ku dy apo tre janë të bashkuar në emrin tim, unë jam në mes tyre”.

Kemi menduar me të vërtetë që mund ta zgjidhnim mungesën e meshtarëve në Europë duke importuar ‘pjesë ndërrimi’ për makinerinë e Kishës nga magazinat e pafundme të Polonisë, Azisë dhe Afrikës? Duhet t’i marrim seriozisht propozimet e sinodit amazonik, por në të njëjtën kohë, duhet ta rrisim shërbimin laik të Kishës (mos të harrojmë se në shumë territore Kisha ka mbijetuar pa kler për shekuj me radhë). Ndoshta kjo ‘gjendje emergjente’ aktuale është një tregues i fytyrës së re të Kishës dhe ka edhe një pararendëse historike. Jam i bindur se bashkësitë tona të krishtera – famullitë, kongregatat, lëvizjet kishtare dhe bashkësitë murgjërore – duhet të kërkojnë e t’i afrohen idealit që i dha fillim universiteteve europiane: një bashkësi nxënësish dhe mësuesish, një shkollë urtie ku e vërteta kërkohet përmes diskutimit të lirë dhe nga soditja e thellë. Ata ishuj përshpirtërie dhe dialogu mund të jenë burimi i një force që është e aftë ta shërojë një botë të sëmurë. Ditën para zgjedhjes si papë, kardinali Bergoglio e citoi një pjesë të Zbulesës në të cilën Jezusi qëndron tek dera dhe troket. Dhe shtoi: sot Krishti po troket nga brenda Kishës dhe dëshiron të dalë. Ndoshta është pikërisht kjo që sapo ka bërë.

 

Ku është Galilea e sotme?

Tash sa vite reflektoj mbi tekstin e njohur të Friedrich Nietzsche mbi “të marrin” (të vetëm që i lejohet ta thotë të vërtetën) që shpall “vdekjen e Zotit”. Kapitulli përfundon me të marrin që shkon në kishë për të kënduar Requiem aeternam deo dhe e pyet veten: “Çka janë ende këto kisha, nëse jo shpellat dhe varrezat e Zotit?”. Më duhet ta pranojë që për shumë kohë format e ndryshme të Kishës më janë dukur varreza të ftohta dhe të pasura të një zoti të vdekur.

Shumë prej kishave tona do të jenë të zbrazëta këtë vit për Pashkë; do t’i lexojmë pjesët e Ungjillit mbi varrin e zbrazët. Por, nëse zbrazëtia e kishave tregon varrin e zbrazët, mos ta injorojmë zërin nga lart: “Nuk është këtu. U ngjall. Shkon para jush në Galile”. Ja një pyetje për ta stimuluar meditimin në këto Pashkë të çuditshme: Ku është Galilea e sotme, ku mund të takojmë Krishtin e gjallë?

Kërkimet sociologjike tregojnë se në botë, numri i atyre që unë i thërras ‘rezidentët’ (dwellers), ata që identifikohen deri në fund me formën tradicionale të fesë, por edhe ata që deklarojnë një ateizëm dogmatik, janë në rënie, ndërsa po rritet numri i “kërkuesve” (seekers). Ndër të tjera, natyrisht se është në rritje edhe numri i ‘apatei’, indiferentët, persona që mbi çështjet fetare apo përgjigjet tradicionale nuk u interesojnë absolutisht fare.

Vija kryesore e ndarjes nuk është më ndërmjet atyre që konsiderohen besimtarë e atyre që nuk konsiderohen besimtarë. Ekzistojnë “kërkues” tek besimtarët (ata për të cilët feja nuk është një “trashëgim” por një “rrugë”) dhe tek jo besimtarët, që i mohojnë konceptet fetare të propozuara nga ata që i rrethojnë, por provojnë ende dëshirën për diçka që mund ta shuajë etjen e tyre për kuptim.

Jam i bindur se “Galilea e sotme”, ku duhet ta kërkojmë Zotin, i cili i ka mbijetuar vdekjes, është bota e kërkuesve.

 

Ta kërkojmë Krishtin mes kërkuesve

Teologjia e çlirimit na ka mësuar që ta kërkojmë Krishtin mes personave në skajet e shoqërisë. Por është e nevojshme ta kërkojmë në mes të personave të braktisur brenda Kishës, mes ‘atyre që nuk na ndjekin’. Nëse dëshirojmë të biem në marrëdhënie me ta, si dishepuj të Jezusit, ka disa gjëra që së pari duhet t’i braktisim.

Duhet të braktisim shumë prej ideve tona të mëparshme mbi Krishtin. I Ringjalluri është shndërruar rrënjësisht nga përvoja e vdekjes. Sikurse lexojmë në Ungjij, edhe personat e afërt me të dhe më të dashur nuk e njohën. Nuk duhet t’i marrim si të mira lajmet që sillen rreth nesh, por të insistojmë që t’i prekim plagët e tija. Në anën tjetër, ku do të mund t’i takonim me siguri ato plagë nëse jo në plagët e botës e në plagët e Kishës, në plagët e trupit që Ai i mori mbi vete?

Duhet t’i braktisim objektivat tona të proselitizmit. Nuk jemi duke hyrë në botën e kërkuesve për t’i ‘kthyer’ sa më shpejt që të jetë e mundur dhe t’i fusim me forcë brenda kufijve institucional dhe mendor të Kishave tona. As Jezusi nuk tentojë që t’i fuste me forcë ato “dele të humbura të Izraelit” në strukturat hebraike të kohës së tij. E dinte që vera e re duhej të derdhej në rrëshiqe të rinj.

Nga thesari i traditës që na është besuar dëshirojmë të marrim gjëra të vjetra dhe të reja, e t’i bëjmë pjesë të një dialogu me kërkuesit, një dialog në të cilën mund dhe duhet të mësojmë nga njëri-tjetri. Duhet të mësojmë t’i zgjerojmë rrënjësisht kufijtë e vizionit tonë mbi Kishën. Nuk mjafton më që të hapim me zemërgjerësi një ‘oborr të paganëve’. Zotëria ka trokitur ‘nga brenda’ dhe ka dalë; detyra jonë është ta kërkojmë dhe ta ndjekim. Krishti e ka kaluar portën që e kemi mbyllur prej frikës nga të tjerët. E ka tejkaluar murin që e kemi ngritur përreth nesh. E ka hapur hapësirën e cila me gjerësinë dhe thellësinë e saj na ka bërë të na merreshin mendtë.

Në fillim të historisë së saj, Kisha e hershme e hebrenjve dhe paganëve e përjetoi shkatërrimin e tempullit në të cilin Jezusi lutej dhe i mësonte nxënësit e vet. Hebrenjtë e atyre kohërave gjetën një zgjidhje të guximshme dhe kreative: e zëvendësuan altarin e tempullit të shkatërruar me tavolinën familjare dhe praktikën e flijimit me atë të lutjes private dhe kolektive. Flijimeve dhe holokausteve të gjakut iu zëvendësua ‘flijimi i buzëve’: reflektimi, lavdi dhe studimi i Shkrimit të Shenjtë. Pak a shumë, në të njëjtën periudhë, krishterimi i parë, i larguar nga sinagogat, kërkoi një identitet të ri dhe të vetin. Mbi gërmadhat e traditës, hebrenjtë dhe të krishterë mësuan ta lexonin nga fillimi Ligjin dhe profetët dhe u dhanë atyre interpretime të reja. A nuk është kjo një situatë e ngjashme me atë të ditëve tona?

 

Zoti në çdo gjë

Kur në fillim të shek. V, Roma ra, dikush gjeti menjëherë një përgjigje: për paganët ishte çështje e dënimit të zotave pse e kishin përqafuar krishterimin, për të krishterët një dënim nga Zoti ndaj Romës e cila vazhdonte të ishte “prostituta e Babilonisë”. Shën Augustini i refuzoi të dy interpretimet dhe, në atë moment bëri që të ndaheshin ujërat, zhvilloi teologjinë e tij të luftës epike mes dy “qyteteve” që i kundërshtojnë njëra tjetrës; jo mes të krishterëve e paganëve, por mes dy “dashurive” që banojnë në zemrën e njeriut: dashuria për vetvete, e mbyllur ndaj dashurisë së Zotit (amor sui usque ad contemptum Dei), dhe dashurisë që bëhet dhuratë e vetvetes e kështu e gjen Zotin (amor Dei usque ad contemptum sui). Kjo kohë e jona e ndryshimeve në nivel qytetërimi, a nuk kërkon ndoshta një teologji të re të historisë bashkëkohore dhe një vizion të ri të Kishës?

“E dimë ku është Kisha, por nuk e dimë ku nuk është”, mësonte teologu ortodoks Pavel Nikolaevič Evdokimov. Ndoshta ajo që Koncili i fundit ka thënë mbi katolicitetin dhe ekumenizmin tani ka nevojë që të merr një përmbajtje më të thellë. Ka ardhur koha për një ekumenizëm më të gjerë, për një kërkim më të guximshëm të Zotin “në çdo gjë”.

Natyrisht se mund t’i pranojmë këto Kreshme të kishave të zbrazëta dhe të heshtura thjeshtë si një masë e përkohshme që shumë shpejt do të harrohet. Por, mund ta shfrytëzojmë edhe si kairós: një moment i volitshëm për “t’u nisur” dhe ta kërkojmë një identitet për një krishterim në një botë që ndryshon radikalisht para syve tanë. Pandemia aktuale nuk është sigurisht kërcënimi i vetëm global për botën tonë, tani e në të ardhmen.

Le të mundohemi që ardhja e Pashkëve të jetë për ne një sfidë që ta kërkojmë përsëri Krishtin. Mos ta kërkojmë të Gjallin ndër të vdekur. Të marrim guxim dhe me ngulm për ta kërkuar e mos të lejojmë që të na zë në pritë nëse do të na duket si i huaj. Do ta njohim përmes plagëve, nga zëri i tij kur të na flasë në intimitet, nga Shpirti që sjell paqe dhe largon frikën./drita.info

 

(Teksti vjen nga libri: Tomaš Halik, Il segno delle Chiese vuote. Per una ripartenza del Cristianessimo, Vita e Pensiero 2020; ISBN edicione digitale (formato PDF): 978-88-343-4208-4. Përktheu nga italishtja: Don Alfred Sokoli. E falënderojmë At Tomaš për të drejtat e përkthimit dhënë revistës Drita.)

Shpërndaje

Comments are closed.

« »