I/e lirë në të vërtetën

Oct 30 • Këndvështrime

Nga Piet Van Breemen

 

“Nëse do ta mbani fjalën time, vërtet do të jeni nxënësit e mi;

do ta njihni të vërtetën dhe e vërteta do t’ju bëjë njerëz të lirë” (Gjn 8, 31-32)

 

Fjala hebreje “emeth”, që deri vonë konsiderohej të jetë e njëjta me fjalën latine “veritas” – e vërteta, tani përkthehet me fjalën “fidelitas” – besueshmëri. Ajo ngërthen në vete njohjen mbi Hyjin. Për një hebre kjo është një fjalë ekzistenciale. Jeta e tij, krejt ekzistenca e tij është e rrënjosur në besueshmërinë në Jahven. Ai mund të mbështetet në Jahven. Jahve kurrë nuk do të lejojë që ai të rrëzohet. Kjo është “emeth”. Për një perëndimor e vërteta është diçka intelektuale. E vërteta do të thotë se mendimi dhe fjala përputhen me realitetin. Kjo nuk është aq e thellë sikur kuptimi lindor që i jep kësaj fjale. Shën Gjoni shpesh e përdorë këtë fjalë në Ungjillin e tij, p.sh.: “E vërteta do t’ju bëjë njerëz të lirë” (Gjn 8, 32). Do të humbnim kuptimin e plotë nëse të vërtetën në këtë kontekst do ta interpretonim si të vërtetë intelektuale. E vërteta që flet Shën Gjoni është mbështetje në dashurinë e Hyjit. Nëse, në të vërtetë, e dimë se mund të mbështetemi në Jahven, se ai më pranon edhe kur kam mëkatuar – atëherë jam person i lirë. “Emeth” është emër, kurse folja korrespondente e tij është “aman” – pohoj, konfirmoj. Fjala jonë “Amen” rrjedh prej të njëjtës folje. Hyji i thotë “Amen” ekzistencës sime dhe ai nuk e tërheq fjalën e vet.

Hyji vërtetë më ka për zemër. Ai për mua kujdeset me krejt qenien e tij. Përvoja më zanafillore e Hyjit në njerëzimin na drejton në këtë njëmendësi të palëkundur. Ai vërtetë është dëftuar si Dashuri. Kur populli i zgjedhur njëherë e ka përjetuar këtë “emeth” të Jahves, më kurrë nuk e ka harruar. Ndonëse populli i zgjedhur e ka thyer besëlidhjen, jo njëherë, por disa herë, megjithatë ka qenë i sigurt në besueshmërinë e Jahves. Përherë ka qenë i vetëdijshëm se mund të kthehet te Jahve: sepse Jahve përherë ka qenë aty dhe e pretë atë. Plotësia e kësaj “besueshmërie” është arritur në Jezu Krishtin (Gjn 1, 14), Besëlidhja e re dhe e amshuar. Shën Pali e përmbledh bukur çfarë do të thotë “besimi”: “nëse ne nuk jemi besnik – ai mbetet besnik! Sepse Ai kurrsesi nuk mund ta mohojë vetveten.” (1 Tim 2, 13).  

Kjo e vërtetë në kuptimin biblik do t’i bëjë njerëzit të lirë. Shembulli më i mirë i kësaj është jeta e Krishtit. Ai ka qenë njeri i lirë – për gjithkënd i hapur. Nuk ka qenë i lidhur me ligje të ngurta. Për çdo njeri ka qenë në dispozicion, askënd nuk e ka refuzuar. Si ka mundur ai të jetë aq i lirë, në dispozicion, pranues? Ku qëndronte sekreti i tij? Kur Krishti flet – e ai flet në çdo faqe të Ungjillit – ai e bën të njohur sekretin e tij. Ai flet për Atin e vet, qendra e jetës të tij. Ai jeton në dashurinë e Atit të tij: “Unë dhe Ati jemi një” (Gjn 10, 30), dhe kjo vërtetë e bën të lirë. Në Krishtin nuk ka merrje me vetveten, nuk ka ndrojtje. Zemra e tij e ka gjetur paqen e plotë në dorëzimin e vullnetit të Atit. Ajo është ushqimi i tij (khs. Gjn 3, 34). Kjo është gjithçka për të.

Kur e ndjejë se nuk jam i pranuar krejtësisht, i gjej mjetet dhe rrugën për të treguar sa vlej: 1. Kanë rëndësi për mua disa qëndrime. Nuk tërhiqem prej frikës se do të humb diçka nga personaliteti im. Po të jetoja, në vend të kësaj, nga pranimi i Hyjit, nuk do të kisha nevojë për vetëpohim. Hyji më ka bërë të vlefshëm. Unë këtë e di nga feja, dhe kjo më mjafton; 2. Harxhoj energji jo vetëm për mbretërinë e Hyjit, për apostullat, por edhe për ta ndërtuar imazhin tim. Sa tensione dalin prej gjithë kësaj! Nëse vërtet besoj në dashurin personale të Hyjit ndaj meje, jam i lirë nga çdo akt që është thjeshtë një vetëpohim. Dashuria e Hyjit ndaj meje nuk themelohet në asgjë: “Arsyeja që Zoti ju ka për zemër dhe ju ka zgjedhur, nuk është pse ju ua kaloni të gjithë popujve të tjerë për nga numri; jo, pasi ju jeni më të paktë se të gjithë popujt e tjerë; por pse Zoti ju do dhe pse e mban premtimin që u bëri etërve tuaj. Kjo qe arsyeja që ju nxori me dorë të fuqishme dhe të shpëtoi prej shtëpisë së skllavërisë, prej dorës së faraonit, mbretit të Egjiptit.” (Lp 7, 7-8).

Për më tepër, Hyji më ka dashur para se unë të ekzistoja. Shën Augustini thoshte: “Më ke krijuar, o Hyj, sepse më ke dashur.” Hyji nuk më do ppse jam, por unë jam pse Hyji më do. Nëse dashuria e Hyjit nuk themelohet në asgjë, ajo nuk mund të shkatërrohet. Nuk mund ta humb kurrë, sepse nuk i ka për bazë angazhimet e mia. Pa marr parasysh se si do të sillem, kjo dashuri mbetet: “Dashuria përmbahet në këtë: Jo se ne e kemi dashur Hyjin, por – Ai na ka dashur ne.” (1 Gjn 4, 10). Dashuria e Hyjit është dhuratë falas. Ajo ma jep lirinë, paqen, lumturinë.

Në çastin kur dashuria e Hyjit nuk është më themeli, qendra e jetës sime, atëherë unë bëhem një rob. Atëherë duhet të lidhem në diçka apo në dikë për të shpëtuar. Nëse Hyji është shkaku i fundit i jetës sime, nuk duhet të shpëtohem vetëm. Ai do ta bëjë këtë. Në rrethanat e përditshme, jam në rrezik ta humb këtë liri, që vlerat sekondare të bëhen absolute dhe në atë mënyrë ta humb lidhjen me Shkakun e fundit. Problemi kryesor që del nga konfuzioni është se unë, që e kam thellësinë e pakufizuar – Hyji është themeli më i thellë i ekzistencë sime – identifikohem me diçka të kufizuar, me diçka të vogël. Në këtë mënyrë nuk e humbi vetëm lirinë por edhe njerëzinë.

Ka dy lloje të lirisë: liria, e cila nuk lejon asnjë trysni nga jashtë në jetën time – asnjë epror, varësi – dhe liria e brendshme, e cila është e aftë të bëjë pajtim të brendshëm dhe nuk është e varur nga dëshirat dhe teket personale. Disa “apostuj të lirisë” nuk janë në të vërtetë të lirë. E a.q. liri të cilën ata e shpallin dhe i thurin këngë, tregohet thuajse si një robëri e tyre personale, si një idhull i tyre kulmor. Shën Pali na tërheq vërejtjen: “Vëllezër, ju jeni të grishur në liri! Por, kini kujdes që kjo liri të mos bëhet shkak të jetoni si do trupi.” (Gal 5, 13).

Në Ungjill hasim shembuj të personave që fare nuk janë të lirë – fariseu. Ky lloj i personave është e kundërta e asaj lirie që e ka mishëruar Krishti. Gjëja më e qartë që mund të themi për fariseun se ai është dyfytyrësh:

“Vaj për ju, skribë e farisenj, shtiracakë, që u përngjani varrezave të zbardhuara me gëlqere, që duken përjashta të bukura e përbrenda janë plot eshtra të të vdekurish me gjithfarë ndyrësie. Kështu edhe ju përjashta njerëzve u dukeni të drejtë, kurse përbrenda jeni krejt hipokrizi e padrejtësi.” (Mt 23, 27-28).

Fariseu është i vetëkënaqur. Ai është i bindur në drejtësinë e tij: “Fariseu, qiri në këmbë, lutej në vetvete kështu: ‘Të falënderoj, o Hyj, që nuk jam porsi njerëz tjerë: cuba, të padrejtë, kurorëshkelës, ose – si ky tagrambledhës.” (Lk 18, 11). Për të ka shumë rëndësi çfarë mendojnë njerëzit për të: “Të gjitha veprat e veta i bëjnë me qëllim që t’i shohin njerëzit. Këndej, i zgjerojnë filakteritë e veta dhe i zgjasin thakët. Në gosti dëshirojnë kryet e vendit, në sinagoga vendet e para, përshëndetjet në sheshe dhe të quhen prej njerëzve ‘rabbi’.” (Mt 23, 5-7). Fariseu është i brengosur tepër për imazhin e tij, madje e shfrytëzon lutjen që këtë imazh ta përmirësojë. “Kur të thoni uratë, mos bëni si shtiracakët, të cilëve u pëlqen të luten në këmbë në sinagoga dhe në sheshe në rrugëve, që t’i shohin njerëzit.” (Mt 6, 5). Ai është i bindur se në Mbretërinë e Hyjit ka një vend të rëndësishëm. Asnjë njeri tjetër nuk është në nivelin e tij.

Fariseut duhet t’ia pranojmë se ai e mbanë Ligjin. Por gabimi i tij është që beson se do të shpëtohet dhe të shfajësohet duke e mbajtur Ligjin. Fariseu është njeriu që e mbyt vetën për ta mbajtur Ligjin. Për të Ligji është gjithçka. Me plotë vetëdije ai mban çdo imtësi. Agjëron dy herë në javë, jap të dhjetën e mendrës, murajës dhe të kimit.  Në mënyrë të veçantë është i theksuar ai që i bën të gjitha këto. Atij i mungon dorëzimi. Atij nuk ia merr mendja të dorëzohet. Pse? E robëron figura e tij fariseike që ka për Hyjin. Për të Hyji është një gjyqtar shumë i rreptë, një mbikëqyrës mizor, i cili pandërprerë vigjilon për të gjetur te njerëzit gabime. E kur t’i gjejë gëzohet dhe për këtë e dënon njeriun. Qëllimi kryesor i fariseut është të jetojë në atë mënyrë që të mos gabojë fare. Dhe në fund të jetës do të dal para Hyjit për t’i treguar petkun e tij të papërlyer dhe Ai duhet ta pranojë. Mundimi i tij i vërtetë është që nuk beson në asnjë dashuri të Hyjit. Nëse e kuptojmë psikologjinë e fariseut atëherë etapat e mëtutjeshme do të na duken të qarta. Nëse Hyji është mizor, nëse te Ai nuk ka mëshirë, atëherë fariseu duhet ta mbajë Ligjin. Ai duhet të gjejë sigurinë. Nëse fsheh ndonjë gjë, ai duhet të mënjanojë në një anë, sepse çdo gabim është fatal – e tërë jeta e tij do të ishte e humbur. Çfarë duket shtiracakëri e dyfytyrësi, porse kjo është shenjë e vërtetë se fariseu nuk mund ta pranojë vetveten. Për këtë arsye ai duhet t’i flas vetvetes se si është i mrekullueshëm dhe të njëjtën ta dëgjoj prej të tjerëve, sepse në vetvete është shumë i pasigurtë. Kjo është ajo frika para Hyjit. Është i trishtuar, por e fsheh frikën e tij pas fasadës së vetëkënaqësisë. Në thelb, kjo është po ashtu edhe mungesë e fesë dhe e ndjenjës së pranimit.  

Këtë realitet mund ta vështrojmë nga një pikëshikim tjetër. Kur Hyji e lidhi Besëlidhjen me popullin e zgjedhur, Izraelitët e dinin se Jahve i donte, ata ishin drita e syrit të tij! E kishin vetëm një dëshirë: “Si t’i pëlqenin Hyjit?” Ligji ia shpjegonte popullit çfarë i pëlqente Hyjit dhe ata me gëzim e pranonin (shih gjithë psalmin 119). Këtë ata nuk e morën si barrë, por si gëzim: “Dëgjo, Izrael, Hyji ynë, është një Zot i vetëm! Duaje Zotin, Hyjin tënd, me gjithë zemrën tënde, me gjithë shpirtin tënd e me gjithë fuqinë tënde!” (Lp 6, 4-5). Në rend të parë, themeli i Besëlidhjes ishte dashuria e Hyjit, kurse Ligji ishte përgjigje e popullit në këtë Besëlidhje. Me kohë, Besëlidhja e humbi kuptimin primar në jetën e tyre. Të jesh i zgjedhur prej Hyjit nuk kishte më aq shumë kuptim. U shua përgjigja përzemërsisht e gëzueshme e tyre. Megjithëse mbeti Ligji, por ai u bë i obligueshëm, barrë. Filluan ta ndjenin si barrë, madje edhe shumë të rëndë. Derisa dikur, në përshpirtërinë e gjallë të Besëlidhjes, populli ndjehej i sigurtë nën hijen e dashurisë së Hyjit, tani, në kohën e farisenjve, kur përfundoi Besëlidhja e Vjetër, populli i zgjedhur ndjehej i sigurtë nën hijen e Ligjit. Ligji përdorej si braktisje. Ligji u shndërrua në pranga. Për fariseun ka qenë tipike shkronja e Ligjit, të cilën Krishti aq fuqishëm e sulmonte. Të vetmen gjë që fariseu e shkonte ishte Ligji. Porse, nëse nuk besojmë në Besëlidhjen e dashurisë së Hyjit, Ligji nuk ka kurrfarë të drejte për të ekzistuar.

Pra, fariseu e mban Ligjin dhe në këtë mënyrë mendon se i pëlqen Hyjit. Për të pranimi i Hyjit është e klasit të dytë; për Krishtin vlen e kundërta. Së pari duhet t’i pëlqesh Hyjit. Të marrim për ilustrim, që një fëmijë asnjëherë nuk e ka shijuar asnjë shenjtë të dashurisë të prindërve të vet dhe tani shikon një fëmijë tjetër të përkëdhelur me butësinë e prindërve të tij. Fëmija bëhet xheloz. Ai mendon: “Edhe unë do të doja të jem ashtu i dashur. Unë këtë kurrë nuk e kam përjetuar, por do ta fitoj dashurinë e prindërve të mijë dhe do ta nxjerr atë (butësi) me sjelljen time të mirë.” Fëmija do të angazhohet të sillet në mënyrë shembullore për ta fituar dashurinë e prindërve të vet. Kjo është mënyra e farisenjve. Ai kështu sillet për ta sfiduar dashurinë e Hyjit. Iniciativa është e tij. Çfarë bote e tmerrshme! Një barrë e pamundur! Qëndrimi i Ungjillit është e kundërta, është qëndrim i atij fëmije tjetër, që asgjë tjetër nuk ka përjetuar përveçse dashuri dhe përpjekjet të bëjë më të mirën, sepse është i dashur. Ai nganjëherë edhe gabon, por kjo nuk dëmton asgjë. Gabimet nuk e rrezikojnë dashurinë e prindërve të tij. Mundësia që ata të mos e duan ndonjëherë, as nuk i bie në mend. Për një farise, primare është përpjekja e tij personale, kurse për një besimtar primare është mbështetja dhe shpresa në dashurinë e Hyjit. Ka shumë fariseizma në jetën tonë, asi tundimesh të fshehta “bëje atë vetë”: e zbatoj Ligjin, jam i kujdesshëm ndaj urdhërimeve, ndoshta më mirë se të tjerët; e praktikoj një jetë të rregullt të lutjes; jam i azhurnuar me më të rejat të teologjisë; jetoj për të tjerët, përherë jam në dispozicion! Thënë shkurt: jam në rrugën e suksesit. Kështu do ta arrij shëlbimin tim. Të gjitha këto katër fusha janë të rëndësishme. Edhe duhet ta mbajmë Ligjin: “Mos t’ju shkojë ndërmend se erdha ta shlyej Ligjin ose Profetët! Jo, s’erdha të shlyej, por të përkryej. Për të vërtetë po ju them: derisa të jetë qielli e toka, asnjë germë dhe asnjë presje nuk do t’i hiqet Ligjit, por do të zbatohen të gjitha.” (Mt 5, 17-18). Krishti ju flet nxënësve të vet në shëmbëlltyrë se si duhet përherë të lutemi (khs. Lk 18, 1). Duhet të dimë t’i lexojmë edhe shenjat e kohë: “Shtiracakë! Dukën e tokës e të qiellit dini ta çmoni, por këtë kohë nuk dini?” (Lk 12, 56). Do të jemi të gjykuar nga dashuria: “Mbreti do të përgjigjet: ‘Për të vërtetë po ju them: çkado bëtë për njërin ndër këta vëllezër të mi më të vegjël, e bëtë për mua’.”  (Mt 25, 40). Kur ta përfundojmë veprën tonë të dëgjueshmërisë, lutjes, ripërtëritjes në dashur, duhet të buzëqeshim. Kurse fariseu këtë nuk mund ta bëjë. Ai nuk mund të buzëqeshë mbi atë që ka arritur. Krejt jeta e tij është e vënë si në një lojë bixhozi. Për këtë arsye përherë është me fytyrë të mërrolur dhe gjithnjë në ankth. Ai vet e mbërrin shpëtimin e tij. Njeriu i fesë i kryen të njëjtat detyra, por kur t’i kryej thotë: “Nuk është ajo që vërtetë ia ka vlejtur. Ajo që vlen, është dashuria e Hyjit.” Këtë na e thotë edhe Shën Luka: “Po kështu edhe ju, kur të kryeni gjithçka ju qe urdhëruar, thoni: ‘Jemi shërbëtorë të pavlefshëm. Bëmë vetëm atë që patëm detyrë të bëjmë’.” (Lk 17,10). Pyetja themelore nuk është nëse Hyji është i kënaqur me mua, por shumë më tepër se kaq: a është për mua e mjaftueshme që Hyji është Hyj dhe ai më do? Të kesh besim do të thotë të jesh i bindur se Hyji e ka thënë PO-në, e ka thënë atë PO-në mbi ekzistencën time, se Hyji më vërteton në jetë. Nëse vërtetë këtë e besoj, atëherë edhe unë mund t’i përgjigjem Hyjit me PO-në time./drita.info

(Pjesë nga libri: Piet Van Breemen, Kao kruh koji se lomi, Đakovo, 1979. Përktheu: Don Fatmir Koliqi)

Shpërndaje

Comments are closed.

«