Nga m.Franciska (Suzana) Lekaj
Afektiviteti, që përfshin përjetimin dhe shprehjen e ndjenjave dhe emocioneve, është një dimension thelbësor i jetës njerëzore, me ndikim të gjerë në ndërtimin e identitetit personal, mirëqenien psikologjike dhe etikën sociale. Ai përfaqëson mënyrën përmes së cilës individët lidhen me botën dhe me të tjerët, duke përdorur emocionet jo vetëm si mjete komunikimi, por edhe si bazë të besimit dhe afërsisë ndërpersonale. Afektiviteti është themeli mbi të cilin ndërtohet një rrjet i brishtë, por i fuqishëm, marrëdhëniesh sociale, përmes ndjenjave si empatia, dhembshuria, dashuria, keqardhja dhe falja.
Në komunitete të bashkuara nga emocione pozitive dhe solidaritet, ndërtimi i besimit dhe bashkëpunimit është më i natyrshëm dhe kontribuon në një klimë të shëndetshme të bashkëjetesës.
Ndërsa në shoqëritë ku dominojnë ftohtësia, individualizmi dhe dyshimi, ndërtimi i marrëdhënieve të qëndrueshme përballet me sfida të mëdha. Afektiviteti ka gjithashtu një dimension shpirtëror që shtrihet përtej përvojës materiale. Ai përfshin ndjeshmëri të thellë ndaj kuptimit të ekzistencës dhe lidhjes me një realitet përtej përvojës së zakonshme, i cili shpesh shprehet përmes praktikave si lutja, meditimi dhe reflektimi. Këto përvoja shpirtërore jo vetëm që ofrojnë qetësi dhe ndjesi përkatësie universale, por edhe shërim emocional nga boshllëku i jetës së përditshme. Teologu Thomas Moore e përshkruan emocionin si “urë midis shpirtit dhe jetës së përditshme”, duke theksuar rëndësinë e ndjenjave për përvojën shpirtërore të individit. Në aspektin psikologjik, afektiviteti është një komponent kyç i shëndetit mendor dhe emocional. Ai lidhet me përjetimin, shprehjen dhe menaxhimin e emocioneve, që ndikojnë drejtpërdrejt në sjelljet, marrëdhëniet dhe mirëqenien psikologjike të individit.
Lidhjet afektive të hershme, sidomos me kujdestarët, janë thelbësore për zhvillimin e besimit dhe sigurisë emocionale. Mungesa e këtyre lidhjeve mund të shkaktojë vështirësi në menaxhimin e emocioneve dhe zhvillimin e çrregullimeve si ankthi dhe depresioni. Menaxhimi i dobët i emocioneve negative dhe stresi i vazhdueshëm mund të çojnë në probleme psikologjike të ndryshme, duke përfshirë depresionin, çrregullimet e ankthit dhe sjellje impulsive ose të dëmshme. Përkundrazi, zhvillimi i inteligjencës emocionale aftësia për të njohur, kuptuar dhe rregulluar emocionet ndihmon individin të përballet me sfidat jetësore me qetësi dhe qëndrueshmëri psikologjike. Edukimi emocional që nga fëmijëria, në familje dhe në shkollë, është thelbësor për formimin e një identiteti të qëndrueshëm dhe për zhvillimin e vetëvlerësimit të shëndetshëm. Një mjedis që promovon dialogun, ndjeshmërinë dhe menaxhimin e ndjenjave kontribuon në ndërtimin e një personaliteti emocionalisht të fortë dhe socialisht të integruar. Në jetën e përditshme, përjetimi i emocioneve është i pashmangshëm dhe ndikon në mënyrën si përballemi me stresin, shqetësimet familjare dhe mungesën e kuptimit. Nëse këto ndjenja nuk trajtohen me ndërgjegje, ato mund të çojnë në ankth, depresion apo lodhje emocionale. Individët me vetëdije emocionale të zhvilluar janë më të aftë të ruajnë ekuilibrin psikik edhe në situata të vështira.
Afektiviteti përfshin përvojën e emocioneve, si dhe aftësinë për t’i përpunuar dhe menaxhuar ato në mënyrë të shëndetshme. Inteligjenca emocionale, e përkufizuar si aftësia për të njohur, kuptuar dhe rregulluar emocionet e veta dhe të të tjerëve, është një nga komponentët kryesorë të mirëqenies mendore. Psikologët e zhvillimit theksojnë gjithashtu se ndjeshmëria emocionale është thelbësore për zhvillimin e identitetit të qëndrueshëm dhe të një ndjenje të shëndetshme vetëvlerësimi. Edukimi emocional që nga fëmijëria, përmes familjes dhe sistemit arsimor, është faktor kyç për ndërtimin e një brezi të aftë për të jetuar me vetëdije, përgjegjësi dhe humanizëm. Nga pikëpamja psikologjike, afektiviteti përbën pjesën emocionale të funksionimit mendor të njeriut. Emocionet e përjetuara dhe mënyra e përpunimit të tyre kanë ndikim të drejtpërdrejtë në shëndetin mendor. Individët me një inteligjencë emocionale të zhvilluar janë më të aftë të përballojnë stresin, të ruajnë marrëdhënie të qëndrueshme dhe të përballen me sfidat e jetës me qëndrueshmëri psikike.
Menaxhimi i ndjenjave është proces kyç në zhvillimin personal. Edukimi emocional, kultura e dialogut dhe ndjeshmërisë në ambientin familjar dhe arsimor, janë thelbësore për ndërtimin e një personaliteti emocionalisht të qëndrueshëm. Afektiviteti është një element thelbësor i përvojës njerëzore, që lidh aspektet psikologjike, sociale dhe shpirtërore të jetës. Ai ndihmon në formimin e individëve të aftë për të ndërtuar marrëdhënie të shëndetshme, për të zhvilluar shëndet mendor të qëndrueshëm dhe për të përballuar sfidat e jetës bashkëkohore me vetëdije dhe përgjegjësi.
Varësia afektive humbja e ekuilibrit emocional dhe sfida e shërimit
Varësia afektive përfaqëson një çrregullim emocional ku individi bëhet emocionalisht i varur nga një tjetër, duke humbur autonominë dhe vlerësimin ndaj vetes. Kjo varësi nuk ka të bëjë me dashurinë e shëndetshme, por me një boshllëk të brendshëm emocional dhe pasiguri që zakonisht rrjedh nga përvoja traumatike të fëmijërisë, si mungesa e dashurisë pa kushte ose braktisja emocionale. Në marrëdhëniet personale, kjo gjendje shfaqet përmes frikës nga vetmia, sakrificës së identitetit për të ruajtur lidhjen dhe nevojës për kontroll, duke krijuar dinamikë toksike ku dashuria kthehet në detyrim emocional. Origjina e varësisë afektive lidhet ngushtë me modelet e lidhjes së krijuara gjatë fëmijërisë, ku mungesa e dashurisë dhe sigurisë emocionale krijon pasiguri emocionale. Kjo pasiguri emocionale bën që individi të kërkojë në mënyrë të pashmangshme aprovimin dhe dashurinë nga jashtë për të ndërtuar vetëvlerësimin e tij. Pasojat e kësaj varësie janë serioze dhe përfshijnë ankth, depresion, vetëmohim dhe paaftësi për të marrë vendime autonome, duke kufizuar zhvillimin personal dhe marrëdhëniet e shëndetshme.
Shërimi nga varësia afektive kërkon një proces të thellë vetëdijesimi dhe rritjeje të vetëvlerësimit, ku individi mëson të krijojë një marrëdhënie të re me vetveten, të bazuar në dashuri dhe respekt të brendshëm. Ky proces përfshin zhvillimin e autonomisë emocionale, e cila nuk kuptohet si izolim, por si aftësia për të menaxhuar emocionet, për të vendosur kufij të shëndetshëm dhe për të marrë vendime të pavarura nga nevojat për miratim nga të tjerët. Një komponent i rëndësishëm në këtë proces është largimi i ndjenjës së fajit për nevojat personale dhe kufijtë që vendosen, gjë që ndihmon në ndërtimin e pjekurisë dhe mirëqenies emocionale.
Për të dalë nga cikli i varësisë afektive, janë identifikuar 15 çelësa praktikë që adresojnë aspekte të ndryshme të jetës emocionale. Këto përfshijnë njohjen dhe pranimin e varësisë, përballimin e boshllëkut dhe frikës nga vetmia dhe braktisja, ndërtimin e vetëvlerësimit të qëndrueshëm, vendosjen e kufijve emocionalë dhe zhvillimin e aftësisë për të komunikuar nevojat emocionale. Gjithashtu, përfshihen praktika të vetëkujdesit, faljes ndaj vetes dhe të tjerëve, si dhe kërkimi i ndihmës profesionale kur është e nevojshme. Ky udhëzues është një manual gjithëpërfshirës për ndërtimin e një jete emocionale më autonome, të balancuar dhe të qëndrueshme.
Një nga aspektet më të rëndësishme është ndërtimi i marrëdhënieve të balancuara dhe reciproke, ku dashuria dhe përkushtimi janë zgjedhje të lira dhe të ndërgjegjshme, jo domosdoshmëri të imponuara nga frika apo varësia. Ky proces ndihmon në shkatërrimin e ciklit toksik të marrëdhënieve ku jepet më shumë se sa merret. Gjithashtu, zhvillimi i qëndrueshmërisë emocionale dhe aftësia për t’u rikthyer pas sfidave emocionale përbëjnë themelet e mirëqenies afatgjatë dhe të zhvillimit personal.
Afektiviteti është thelbësor për jetën njerëzore në dimensionet e saj psikologjike dhe sociale, duke u paraqitur si një mekanizëm kyç për ndërtimin e marrëdhënieve të shëndetshme dhe për zhvillimin moral dhe emocional të individit. Në jetën e përditshme njerëzore, afektiviteti është një komponent i domosdoshëm që ndikon në mënyrën se si individët lidhen me njëri-tjetrin, si menaxhojnë emocionet dhe si përballojnë sfidat e ndryshme jetësore. Ai është i lidhur ngushtë me mirëqenien psikologjike dhe ndikimi i tij në marrëdhëniet personale dhe profesionale është i qartë, duke ndihmuar në krijimin e një ekuilibri emocional që kontribuon në një jetë më të qëndrueshme dhe të përmbushur. Aftësia për të shprehur në mënyrë të shëndetshme emocionet dhe për të menaxhuar ndjenjat e ndryshme është kyçe për zhvillimin e një jete me cilësi të lartë. Afektiviteti ndërthur përvojat emocionale me dimensionet psikologjike, duke përbërë një shtyllë themelore të ekzistencës njerëzore. Ai orienton individin drejt ndërtimit të marrëdhënieve të shëndetshme, promovon zhvillimin moral dhe ndihmon në arritjen e përmbushjes shpirtërore. Njohja dhe kultivimi i ndërgjegjshëm i emocioneve lehtësojnë mirëqenien personale dhe kontribuojnë në ndërtimin e një shoqërie më humane dhe më të ndjeshme ndaj nevojave të njëri-tjetrit. Në një kohë kur teknologjia dhe produktiviteti shpesh nënvlerësojnë dimensionin emocional, rikthimi tek afektiviteti është domosdoshmëri për ruajtjen e thelbit njerëzor.
Përvoja emocionale, në ekuilibrin e saj midis aspektit njerëzor dhe psikologjik, është çelësi i mirëqenies së vërtetë. Megjithatë, kur ky dimension i përjetimit emocional shtrembërohet, siç ndodh në varësinë afektive, ai mund të shkaktojë vuajtje dhe pengesa për zhvillim personal dhe moral. Prandaj, edukimi dhe zhvillimi i shëndetshëm i afektivitetit është një nga sfidat kryesore të formimit të individit në shoqërinë moderne. Ky proces kërkon vetëdijesim, ndërgjegjësim dhe praktikë të qëndrueshme për të arritur një jetë të ekuilibruar dhe të kuptimshme. Afektiviteti si fuqi thelbësore e jetës njerëzore duhet të kultivohet dhe të ruhet në të gjitha dimensionet e tij për të siguruar zhvillimin e një jete të ndjeshme dhe të thellë, si dhe për të ushqyer shpirtin me ndjenja të pasura. Kur ky dimension humbet ekuilibrin, pasojat shfaqen si probleme emocionale dhe ndërveprime të dëmtuara në marrëdhënie, duke ndikuar negativisht në autonominë emocionale dhe mirëqenien psikologjike të individit. Për këtë arsye, edukimi emocional dhe vetëdija afektive përbëjnë domosdoshmëri për shëndetin individual dhe shoqëror.
Në realitetin modern, ku ritmet e jetës janë të shpejta dhe teknologjia dominon, afektiviteti shpeshherë neglizhohet, duke çuar në alienim emocional dhe dobësim të lidhjeve shoqërore. Kjo rrit rëndësinë e zhvillimit të ndërgjegjësimit emocional dhe edukimit të afektivitetit si elementë të pandashëm të formimit njerëzor. Njohja dhe kultivimi i dimensionit afektiv janë jo vetëm thelb për mirëqenien individuale, por edhe një kusht i rëndësishëm për ndërtimin e një shoqërie më të ndjeshme, më humane dhe më të ekuilibruar në aspektin emocional dhe shpirtëror. Afektiviteti, si thelb i përvojës njerëzore, përbën një shtyllë të rëndësishme në ndërtimin e identitetit dhe marrëdhënieve të shëndetshme. Varësia afektive përfaqëson një shtrembërim të këtij potenciali, që mund të tejkalohet vetëm përmes vetëdijes emocionale dhe shërimit të brendshëm. Në një botë që shpesh harron nevojat emocionale të individit, rikthimi tek ndjeshmëria dhe lidhjet e sinqerta është një hap i domosdoshëm drejt mirëqenies personale dhe kolektive./drita.info
——————————-
Referenca
Daniel Goleman, Emotional Intelligence- Why It Can Matter More Than IQ, Bantam Books, New York, 1995.
Erich Fromm, The Art of Loving, Harper & Brothers, New York, 1956.
Marie-Chantal Deetjens, Dire basta alla dipendenza affettiva, Imparate a credere in se stessi, Il Punto D’incontro, Vicenza, 2006.
Postimi i Mëparshëm
