Nga m. Franciska (Suzana) Lekaj
Përgjegjësia është një vlerë themelore që ndihmon në strukturën e shoqërisë dhe jetën e individëve. Ajo është një koncept kyç në jetën e përditshme, në menaxhim dhe në lidership. Përgjegjësia e ndihmon njeriun të mendojë për veprimet dhe pasojat që ato sjellin në situata të ndryshme, si dhe të reflektojë mbi mënyrën se si ato ndikojnë tek të tjerët. Secili njeri ka përgjegjësi, jo vetëm ndaj vetes, por edhe ndaj të tjerëve. “Mbarteni njëri-tjetrit barrën e kështu do ta plotësoni Ligjin e Krishtit“ (Gal. 6,2). Përgjegjësia ndaj të tjerëve përfshin respektin, mbështetjen dhe ndihmën në momente nevoje. Kjo nënkupton edhe angazhimin në çështje sociale, si mbrojtja e të drejtave të njeriut dhe kontributi në përmirësimin e kushteve të jetës për ata që kanë nevojë. Pra, përgjegjësia është e lidhur ngushtë me marrëdhëniet ndërnjerëzore. Ajo është një element kyç për krijimin e një bote të drejtë dhe të barabartë. Sigurisht, përgjegjësia nuk është vetëm për menaxherët apo për udhëheqësit, por për të gjithë. Megjithatë, për këta të fundit ajo mund të jetë e dyfishtë.
Një aspekt thelbësor i përgjegjësisë është kujdesi për veten, që përfshin menaxhimin e shëndetit, zhvillimin personal dhe marrjen e vendimeve që janë të dobishme për mirëqenien tonë. Gjithashtu, përgjegjësia ndaj vetes përfshin marrjen e vendimeve të ndërgjegjshme dhe të arsyeshme që kontribuojnë në jetën tonë të përditshme, duke përfshirë menaxhimin e kohës dhe kujdesin ndaj vetes. Pa dyshim, personi që merr përgjegjësi për veten e tij nuk është vetëm i ndërgjegjshëm për nevojat e tij personale, por gjithashtu edhe për rrethin ku jeton. Ai kujdeset për përmbushjen e qëllimeve të tij afatshkurtra dhe afatgjata, për shëndetin mendor e fizik, zhvillimin profesional e personal, si dhe për menaxhimin e emocioneve dhe stresit. Të kesh përgjegjësi për veten do të thotë të jesh i vetëdijshëm për veprimet dhe sjelljet që ndikojnë në jetën tënde dhe të përpiqesh vazhdimisht të përmirësohesh dhe të rritesh si individ. Megjithatë, përkujdesja për veten është thelbësore, por çdo njeri ka edhe një përgjegjësi ndaj të tjerëve, sepse njeriu është qenie sociale dhe e lidhur me të tjerët, dhe çdo veprim ka ndikim tek ata.
Përgjegjësia ka shfaqje të ndryshme, që përfshijnë jo vetëm mbështetjen për ata që kemi afër, por edhe kontributin për të krijuar një shoqëri të barabartë dhe të qëndrueshme. Gjithashtu, një nga përgjegjësitë më të rëndësishme është ajo ndaj mjedisit ku jetojmë. Çdo individ ka detyrë ta mbrojë dhe ta ruajë mjedisin, sepse ai është vendi ynë i përbashkët, ku kalojmë pjesën më të madhe të jetës. Mirëpo, kjo kërkon një vetëdije dhe ndërgjegjësim të thellë, sepse veprimet e secilit prej nesh ndikojnë në ekosistemin global. Dhe është detyrë e secilit të kontribuojë në ruajtjen e botës që na është dhuruar nga Zoti. Pra, përgjegjësia është një element thelbësor që formon jo vetëm individin, por edhe bazën e një shoqërie të shëndetshme dhe të drejtë. Siç u përmend më parë, ajo kërkon ndërgjegjësim, angazhim dhe një kuptim të thellë se veprimet tona kanë ndikim në botën që na rrethon. Secili duhet të ketë vetëdijen se kemi një përgjegjësi të madhe ndaj vetes, të tjerëve, mjedisit dhe shoqërisë në tërësi. Vetëm kur njeriu vetëdijësohet dhe merr përgjegjësi për veprimet e tij ndaj mjedisit dhe shoqërisë, mund të krijojë një botë ku drejtësia, barazia dhe mirëqenia bëhen themel jete dhe virtyte për të gjithë.
Po ashtu, përgjegjësia ka një ndikim të rëndësishëm në vetëvlerësim dhe vetëbesim. Ajo ndikon edhe në vetëkontroll, i cili ndihmon individët të menaxhojnë dëshirat dhe impulsivitetin e tyre. Vetëkontrolli është një aftësi e zhvilluar dhe e domosdoshme për të bërë zgjedhje të mençura dhe për të përballuar pasojat që vijnë nga veprimet tona. Sigurisht, se nuk po flasim për diçka që ndodh menjëherë, por për një proces që kërkon disiplinë dhe vetëdije. Kjo është një pikë e fortë për shëndetin psikologjik dhe shpirtëror të individit. Pra, përgjegjësia është një cilësi që lidhet fort me karakterin, vetëdijen, dhe qëndrimin ndaj jetës dhe njerëzve përreth. Ajo ka një ndikim të fortë në qëndrueshmërinë psikologjike. Personi që ka një qasje të qëndrueshme dhe të ekuilibruar në menaxhimin e përgjegjësive të tij ka më shumë mundësi të përballojë stresin dhe presionin që e rrethon. Gjithashtu, përgjegjësia ka edhe një kuptim të thellë shpirtëror. Ajo lidhet me konceptin e mençurisë, drejtësisë, besnikërisë, etikës dhe moralit dhe është thelbësore për mirëqenien e individit dhe zhvillimin e tij në tërësi. Kjo krijon një ndjenjë të fortë të qëllimit, autonomisë dhe ndjeshmërisë.
Si dallohen njerëzit që e kanë dhe vlerësojnë përgjegjësinë?
Njerëzit përgjegjës janë ata që inspirojnë besim, angazhim dhe punojnë duke krijuar një mjedis të hapur dhe bashkëpunues. Ata mbajnë fjalën; nëse thonë se do të bëjnë diçka, e bëjnë atë që premtojnë dhe nuk kërkojnë justifikime të kota. Nuk ia hedhin fajin të tjerëve; nëse gabojnë, e pranojnë dhe nuk fajësojnë rrethanat apo njerëzit e tjerë. Sigurisht që kjo është një shenjë e madhe pjekurie. Gjithashtu, njerëzit përgjegjës nuk varen vetëm nga humori apo dëshira. Ata e dinë që disa gjëra duhen bërë. Menaxhojnë mirë kohën, respektojnë oraret, nuk vonohen, planifikojnë dhe ndajnë prioritetet. Ata e kuptojnë që koha është përgjegjësi.
Janë të besueshëm pra, mund t’u besosh një përgjegjësi pa pasur frikë se do ta harrojnë apo shpërfillin. Në Ungjillin e Lukës mund të lexojmë: “Kush është besnik në sende të vogla, është besnik edhe në sende të mëdha; e kush nuk është besnik në sende të vogla, ai nuk është besnik as në sende të mëdha. Po qe se nuk u dëftuat besnikë në pasurinë e rrejshme, kush do t’jua besojë pasurinë e vërtetë? Po qe se nuk u dëftuat të besueshëm në gjënë e huaj, kush do t’jua japë tuajën?” (Lk 16,10-12). Ky tekst na fton të reflektojmë se sa përgjegjës jemi dhe si e përdorim përgjegjësinë që na është dhënë. Pra, është një test i besnikërisë dhe menaxhimit të dhuratave që Zoti na ka besuar. Përgjegjësia e mbajtur me kujdes dhe drejtësi ndaj asaj që kemi është një aspekt thelbësor i jetës sonë shpirtërore. Njerëzit përgjegjës mendojnë për pasojat e veprimeve të tyre; para se të flasin apo të veprojnë, pyesin veten: “Çfarë pasoja do të ketë kjo që po bëj?” Ata janë të vetëdijshëm për rolin që kanë në grup apo komunitet. Nëse janë në një ekip pune, familjeje apo shoqërie, e dinë që ndikimi i tyre ka peshë.
Gjithashtu, një person i përgjegjshëm e njeh veten, e di ku i ka kufijtë dhe punon me veten për t’u përmirësuar. Ai apo ajo kujdeset për shëndetin, për gjumin, për mendjen dhe për emocionet, sepse e di që nuk mund të jetë përgjegjës për të tjerët nëse nuk është në rregull me veten. Sigurisht, njerëzit përgjegjës nuk janë perfektë, por janë të qëndrueshëm në sjellje. Ata nuk bëjnë gjënë e duhur vetëm “kur i sheh dikush” apo “kur është e lehtë”. Ata janë të njëjtë kur janë vetëm dhe kur janë me të tjerët, sepse e kanë këtë si pjesë të karakterit të tyre. Një person i përgjegjshëm nuk vepron menjëherë nën ndikimin e inatit, emocioneve apo frikës. Ai ndalet, mendon, analizon dhe më pas vepron. Kjo i jep më shumë peshë veprimeve të tij dhe e bën të besueshëm në sytë e të tjerëve. Sigurisht, përgjegjshmëria lidhet fort me ndershmërinë. Dikush që i shmanget të vërtetës, që fsheh apo mashtron për t’i shpëtuar asaj, nuk është i përgjegjshëm. Të thuash “Gabova, ishte faji im” kërkon forcë, ndershmëri dhe integritet. Njerëzit e përgjegjshëm e dinë që çdo fjalë, çdo veprim, ka ndikim te të tjerët, duke filluar që nga familja, shoqëria e deri në punë. Ata nuk e shohin veten si “ishull”, por si pjesë e një sistemi.
Nuk e lënë punën për “nesër” në mënyrë të vazhdueshme. Marrin vetë iniciativën, nuk presin t’u thuhet çfarë të bëjnë. E dinë kur të thonë “jo” në mënyrë të qartë dhe të sjellshme. Janë të vetëdijshëm që liria pa përgjegjësi është thjesht egoizëm. Nuk bëjnë një punë thjesht për ta “kryer”. Atë që bëjnë, duan ta bëjnë mirë, sepse ndihen përgjegjës për rezultatin. Edhe kur nuk ka shpërblim, nuk shqetësohen, vazhdojnë të jetojnë dhe veprojnë njësoj. Janë të durueshëm dhe nuk kërkojnë rrugë të shkurtra, sepse përgjegjësia nuk është e shpejtë, ajo është një proces. Njerëzit që vlerësojnë përgjegjësinë flasin me peshë, jo me justifikime. Fjalët e tyre janë të qëndrueshme, sepse komunikojnë me përgjegjësi. Ata nuk premtojnë lehtë, por kur premtojnë, e mbajnë premtimin. Për të përmbyllur, mund të thuhet se persona të tillë e shohin përgjegjësinë si akt dashurie, e jo vetëm si detyrë. Sepse për ta, përgjegjësia është mënyra si tregojnë dashuri, kujdes dhe integritet. E kështu, mundohen të edukojnë si veten ashtu edhe të tjerët për ta parë, vlerësuar dhe praktikuar përgjegjësinë si vlerë thelbësore. Pra, përgjegjësia lidhet ngushtë me zhvillimin e autonomisë dhe vetëdisiplinës. Kur individët janë të aftë të marrin përgjegjësi për jetën e tyre, ata zhvillojnë një ndjenjë të fuqishme të kontrollit, drejtësisë dhe guximit.
Përgjegjësia dhe liria themelimi i karakterit të pavarur
Përgjegjësia dhe liria janë dy koncepte që ndërlidhen ngushtë, duke krijuar një marrëdhënie komplekse mes njëra-tjetrës. Në shumë aspekte, përgjegjësia mund të shihet si një përbërës thelbësor i lirisë, sepse vetëm kur individët janë të aftë të marrin përgjegjësi për veprimet dhe pasojat e tyre, ata mund të shijojnë një liri të vërtetë dhe të ndihen të fuqizuar. Megjithatë, ka edhe një këndvështrim tjetër, ku liria mund të shihet si një mundësi për të ushtruar përgjegjësinë në mënyrë të ndërgjegjshme dhe të pavarur. Kështu pra, përgjegjësia dhe liria janë të pandashme në jetën e njeriut. Liria nuk mund të ekzistojë plotësisht pa përgjegjësinë që e shoqëron atë, dhe përgjegjësia nuk mund të jetë e vërtetë pa lirinë për të bërë zgjedhje të ndërgjegjshme dhe të lira. Kur një individ merr përgjegjësi për jetën e tij, ai arrin një liri më të thellë, një liri që lidhet me kontrollin dhe autonominë e tij. Në të njëjtën kohë, kur një individ është i lirë të veprojë, ai duhet të mbajë përgjegjësi për veprimet e tij, për të siguruar që liria personale të mos dëmtojë lirinë e të tjerëve dhe të kontribuojë në ndërtimin e një shoqërie të shëndetshme dhe të balancuar.
Për këtë arsye, liria dhe përgjegjësia janë dy elemente të pandashme që formojnë bazën e një jete të plotësuar dhe të qëndrueshme. Liria, në kuptimin e saj më të thellë, i jep individit mundësinë për të bërë zgjedhje dhe për të ndikuar në jetën e tij. Megjithatë, kjo liri nuk është e plotë pa përgjegjësinë për pasojat që vijnë nga ato zgjedhje. Sigurisht, nëse një person ka lirinë të bëjë atë që dëshiron, ai gjithashtu ka përgjegjësinë për pasojat e veprimeve të tij, qoftë ato pozitive, qoftë negative. Kjo mund të përfshijë ndikimin në të tjerët, mjedisin, ose shëndetin e tij personal. Kur një person merr përgjegjësi për veprimet dhe vendimet e tij, ai fiton një ndjenjë kontrolli mbi jetën e vet, duke i mundësuar të ndjehet më i lirë. Kjo liri është më shumë një liri e brendshme, që lidhet me ndjenjën e pavarësisë dhe autonomisë, sesa një liri e jashtme që lidhet me mungesën e kufizimeve. Në këtë mënyrë, përgjegjësia është themelore për të arritur një liri të vërtetë, sepse i mundëson individit të jetojë në përputhje me vlerat e tij dhe të ndjejë se ka kontroll mbi jetën e vet.
Kjo nënkupton se të marrësh përgjegjësi për jetën tënde është një mënyrë për të ruajtur lirinë personale. Kur individët refuzojnë të pranojnë përgjegjësi për veprimet e tyre, ata shpesh e humbasin kontrollin mbi jetën dhe mund të ndihen të varur nga të tjerët ose nga faktorë të jashtëm. Në këtë kontekst, përgjegjësia ndihmon në ruajtjen e lirisë, duke siguruar që individët të mbeten të fuqizuar dhe të aftë për të vepruar në mënyrë të pavarur.
Liria dhe përgjegjësia janë të rëndësishme për shëndetin mendor. Nëse individët janë të lirë të shprehin emocionet dhe mendimet e tyre, dhe janë të aftë të marrin përgjegjësi për to, kjo mund të ndihmojë në menaxhimin e stresit dhe ankthit. Për më tepër, kur një individ është i vetëdijshëm për përgjegjësitë që ka për shëndetin e tij mendor, ai mund të marrë masa për të përballuar sfidat emocionale dhe për të ruajtur një ekuilibër të shëndetshëm psikologjik. Aftësia për të marrë përgjegjësi për veprimet dhe për të shijuar lirinë e të vepruarit në mënyrë të ndërgjegjshme është thelbësore për arritjen e këtij ekuilibri dhe për zhvillimin e një identiteti të fortë dhe të pavarur. Pra, përgjegjësia është një element thelbësor që formon bazën e një shoqërie të shëndetshme dhe të drejtë. Ajo kërkon ndërgjegjësim, angazhim dhe një kuptim të thellë të ndikimit që veprimet tona kanë në botën përreth nesh. Secili individ ka një përgjegjësi të madhe ndaj vetes, të tjerëve, mjedisit dhe shoqërisë. Vetëm kur çdo njeri merr përgjegjësi për veprimet e tij, mund të krijojmë një botë ku drejtësia, barazia dhe mirëqenia janë të mundshme për të gjithë.
Referenca:
Brooks David. The Road to Character, Random House, United States, 2015
Frankl Viktor E. Man’s Search for Meaning, Beacon Press, United States, 2006
Covey Stephen R. The 7 Habits of Highly Effective People, Free Press, United States 1989
Postimi i Mëparshëm
