FJALIMI I ATIT TË SHENJTË LEONIT XIV
Pallati i Elizeut (Paris)
E premte, 25 shtator 2026
Zoti President,
Autoritete të nderuara dhe anëtarë të Trupit Diplomatik,
Zonja dhe zotërinj,
është për mua një gëzim i madh të gjendem sot mes jush. Jam veçanërisht mirënjohës, Zoti President, për ftesën Tuaj të përzemërt për të vizituar Francën, dhe Ju falënderoj për fjalët e mirëseardhjes që më drejtuat. Nëpërmjet Jush, përshëndes gjithashtu të gjithë ata që banojnë në këtë vend me trashëgimi të gjerë kulturore dhe fetare. Së bashku, ata formojnë një popull në të cilin larmia e prejardhjeve kontribuon për ta gjallëruar dhe pasuruar bashkëjetesën dhe jetën demokratike. Dëshiroj gjithashtu t’Ju siguroj, Zoti President, Zonja dhe zotërinj, se Franca është shumë shpesh në qendër të lutjeve të Papës, i cili nuk i harron prejardhjet e tij familjare normane dhe bearnese.
Udhëtimi im në Francë nis nga kryeqyteti i vendit tuaj, Parisi, i quajtur shpesh Ville lumière – Qyteti i dritës. Prej shekujsh, Franca shkëlqen si një fener kulturor, artistik dhe shpirtëror, jo vetëm në Evropë, por edhe në botë. E fuqizuar nga Shkollat e saj katedrale, Universitetet dhe Akademitë e saj, vende thelbësore të kërkimit të së vërtetës, Franca ka kontribuar në formësimin e inteligjencës së popujve, përtej kufijve të saj. Ndriçimi i mendjeve të jashtëzakonshme franceze, të cilat njëkohësisht ishin katolikë të mëdhenj, nënvizon se sa shumë shkencat, artet, letërsia dhe filozofia mund të kontribuojnë për të mirën e njerëzimit, kur janë të drejtuara drejt kërkimit të së bukurës, së mirës dhe së vërtetës, që bota të ketë jetën.
Ekspertiza franceze është sinonim i përsosmërisë në shumë fusha. Ai është dalluar në mënyrë të veçantë në kantierin e madh të restaurimit të katedrales Notre-Dame të Parisit, në të cilin që nga fillimi kanë marrë pjesë institucione të shumta, si private, ashtu edhe publike, dhe të cilit Ju, Zoti President, i keni kushtuar një vëmendje të veçantë, për çka Ju falënderoj. Shpreh nderimin tim mirënjohjes për të gjithë zejtarët dhe kategoritë profesionale që i kanë kushtuar angazhimin e tyre këtij projekti. Rihapja e kohëve të fundit e katedrales për kremtimin e kultit hyjnor, si edhe për vizitorët nga mbarë bota, nuk është vetëm kurorëzimi i një ndërmarrjeje teknike, por simbol i një shprese të rigjetur, dëshmi se ajo që besohej se ishte shkatërruar përgjithmonë mund të rilindë falë bashkëpunimit të të gjithëve, dhe dëshmi e një njësie të realizuar përmes përpjekjes së përbashkët. Një rezultat kaq i bukur duhet të frymëzojë të gjithë aktorët të jetës politike, shoqërore dhe fetare të vendit të marrin një hov të ri për të vepruar pa pushim në një frymë uniteti, me forcën e një shprese të gjallë.
Franca është gjithashtu një tokë me rrënjë të pasura të krishtera. Që nga koha e Shën Ireneit dhe e pagëzimit të Klovisit, shpirti i kombit është ushqyer nga krishterimi me një hov të pasur shpirtëror, kulturor, intelektual, artistik dhe misionar, i cili vazhdon të ndihet në botën tonë edhe sot. Kështu, në Francën e shekullit XVI lulëzoi humanizmi, si një përpjekje për të bashkuar trashëgiminë e Greqisë dhe Romës klasike me fenë e krishterë. Pas mendimtarëve të mëdhenj të Rilindjes dhe më vonë të Grand Siècle-it, erdhën ata të Iluminizmit, dhe Franca i solli botës përparime të rëndësishme, ndër të cilat njohjen e të drejtave të njeriut, të themeluara në natyrën e personit njerëzor, veçanërisht lirinë fetare. Kjo vëmendje e vazhdueshme ndaj dinjitetit të qenësishëm të çdo personi gjen jehonë në moton tuaj kombëtare. Liria, barazia dhe vëllazëria nuk janë thjesht fjalë të shkruara me shkronja të mëdha në ballinat e ndërtesave tuaja publike; ato i referohen kërkesave etike universale, të cilat gjejnë edhe në mesazhin e Ungjillit një burim të pashtershëm frymëzimi dhe përmbushjeje.
Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut, e shpallur këtu në Paris – dhe në hartimin e së cilës juristi francez dhe laureati i Çmimit Nobel për Paqen, René Cassin, luajti një rol udhëheqës – synonte të nxiste një ndërgjegjësim më të gjerë për dinjitetin e patjetërsueshëm të personit njerëzor. Shën Gjon Pali II, i cili e konsideronte Deklaratën «një pikë referimi të vërtetë në udhën e përparimit moral të njerëzimit», ishte mirë i vetëdijshëm se «çdo kërcënim ndaj të drejtave të njeriut, qoftë në fushën e realiteteve materiale, qoftë në atë të realiteteve shpirtërore, është po aq i rrezikshëm për paqen, sepse në çdo rast ka të bëjë me njeriun në tërësinë e tij».[1]
Çështja e respektimit të dinjitetit njerëzor dhe e të drejtave dhe lirive themelore që burojnë nga natyra njerëzore është një çështje që shtrohet në çdo epokë dhe që domosdoshmërisht duhet të ecë në hap me ndryshimet shoqërore dhe përparimin teknologjik. Sigurisht, «gjatë shekujve, zhvillimi teknologjik ka përmirësuar ndjeshëm kushtet e jetesës së njerëzimit. Në të njëjtën kohë, çdo fazë e përparimit ka nxjerrë në pah edhe dykuptimësinë e mjeteve që mund të shkaktojnë dëm kur nuk orientohen drejt së mirës» (Letra enciklike Magnifica Humanitas, nr. 4). Në kohën e tij, Georges Bernanos e pa rrezikun se bindja e verbër dhe papërgjegjshmëria mund të çonin në një «Parajsë të Makinerive», dhe vuri në dukje se qytetërimi francez, përkundrazi, kishte synuar për shekuj të formonte burra dhe gra të lirë, që janë plotësisht përgjegjës për veprimet e tyre.[2]
Për këtë arsye, e konsiderova thelbësore që në Letrën time të parë enciklike t’i kushtoja vëmendje çështjes së Inteligjencës Artificiale, me synimin që personi njerëzor të bëhej përsëri pika qendrore e reflektimit. Nëse duam të shmangim humbjen e njerëzores sonë mes një «parajse makinerish» që pushton dhe kushtëzon jetën tonë të përditshme, ka nevojë urgjente për edukim në shoshitjen etike dhe në aftësinë për ta njohur të mirën morale. Kjo është e domosdoshme nëse duam ta njohim të mirën e vërtetë, e cila u mundëson qenieve njerëzore të lulëzojnë në përputhje me thirrjen e tyre fillestare, me respekt të pakushtëzuar për lirinë e tyre të brendshme dhe për dinjitetin e tyre të shenjtë. Këtu do të vëreja përsëri se «një shoqëri vërtet e lirë nuk imponon uniformitetin, por mbron larminë e ndërgjegjeve, duke parandaluar prirjet autoritare dhe duke nxitur një dialog etik që e pasuron indin shoqëror» (Fjalim drejtuar anëtarëve të Trupit Diplomatik të akredituar pranë Selisë së Shenjtë, 9 janar 2026, 9). Ky dialog është edhe më urgjent në kontekstin e Francës së sotme, ku njerëzit me prejardhje të ndryshme kulturore dhe fetare janë të thirrur të jetojnë së bashku dhe të kontribuojnë në përparimin e shoqërisë.
Pikërisht për shkak të indit të saj të pasur dhe të larmishëm shoqëror, Franca është dalluar prej shekujsh për ndjeshmërinë ndaj diversitetit dhe për përkushtimin e saj të fortë ndaj solidaritetit. Përmes përpjekjeve të jashtëzakonshme të burrave dhe grave që i mbetën besnikë njerëzores së tyre dhe vlerave të Ungjillit, Kisha Katolike në Francë ka dëshmuar një kujdes të vazhdueshëm për mirëqenien e të varfërve dhe të pambrojturve dhe ka kërkuar të jetë fytyra e gjallë e mëshirës dhe dhembshurisë së vetë Hyjit. Mund të mendojmë për veprat apostolike të Shën Vinçenc de Paulit, për ripërtëritjen e bamirësisë në shekullin XVII dhe, në ditët tona, për ato shumë institucione katolike ku kujdestarët i shoqërojnë vëllezërit dhe motrat tona në vuajtjet e tyre. Këta shembuj kujdesi dhe përkujdesjeje shërbejnë si një mësim i vërtetë njerëzor; ata tregojnë madhështinë e dhembshurisë dhe janë një kujtesë e fuqishme për vlerën e veçantë dhe të pazëvendësueshme të çdo qenieje njerëzore. Ata janë gjithashtu një thirrje për një ndjenjë të ripërtërirë vëllazërie, e cila na mëson ta mirëpresim jetën pa kushte, ta mbështesim brishtësinë me kujdes të dashur, ta shoqërojmë çdo etapë të jetës me respekt dhe besim të ndërsjellë dhe t’i mbrojmë me guxim e dhembshuri ata që nuk janë në gjendje ta bëjnë zërin e tyre të dëgjohet dhe ata që ndihen të shpërfillur ose të lënë pas dore. Prandaj, «ritheksoj me vendosmëri se mbrojtja e së drejtës për jetën përbën themelin e domosdoshëm të çdo të drejte tjetër njerëzore» (po aty).
Në ditët e sotme ekziston tundimi për të pritur që shkenca të zhdukë ose të lehtësojë çdo formë vuajtjeje. Kjo shpesh sjell rrezikun e vetëzhgënjimit. Sepse, kur shkenca dhe teknologjia nuk udhëhiqen nga një urti më e thellë, ato mund të ofrojnë zgjidhje të menjëhershme që në dukje u përgjigjen dëshirave dhe dhimbjeve të njerëzve, por mund t’i largojnë seriozisht nga e mira më e madhe së cilës ata synojnë. Ndonjëherë më shqetësojnë ato prirje në shoqëri që rrezikojnë ta shndërrojnë shkencën dhe teknologjinë në veprimtari të drejtuara nga fitimi, duke nxitur manipulimin gjenetik, amësinë zëvendësuese, tregtinë me organet njerëzore ose mundësinë për të rregulluar vetë vdekjen e dikujt. Të mos harrojmë se respekti i ndërsjellë dhe mbrojtja e çdo jete njerëzore janë detyrë që i takon secilit dhe secilës prej nesh. Është një detyrë që fillon me kthimin e mendjeve dhe të zemrave tona dhe kërkon një përkushtim të sinqertë dhe vetëmohues ndaj të mirës së vëllezërve dhe motrave tona.
Si mund të mos e shohim në një angazhim të tillë shprehjen e «laicitetit» (laïcité) autentik të qytetit tokësor? Një i krishterë i angazhuar në shërbimin publik dhe i udhëhequr nga drita e ndërgjegjes së tij apo të saj, të ndriçuar nga feja, nuk mund të konsiderohet prozelitizues ose kërcënim për unitetin e kombit. Përkundrazi, laiciteti autentik nuk e përjashton fenë, por është i aftë ta vlerësojë atë si një burim edukativ (khs. Fjalimi drejtuar pjesëmarrësve në Takimin Kombëtar të Mësuesve të Fesë Katolike, 25 prill 2026).
Pikërisht për këtë arsye, shkollat katolike kanë vendin e tyre të ligjshëm në fushën e arsimit të një vendi si Franca. Kjo është pjesë e një çështjeje më të gjerë, thelbësore për çdo dialog, si në shkolla, ashtu edhe në shoqëri në tërësi: të mësojmë ta njohim dhe ta duam veten, në mënyrë që të jemi në gjendje t’i takojmë të tjerët me respekt dhe çiltërsi (khs. po aty).
Një laicitet autentik, pra, nuk qëndron në përjashtimin e fesë nga sfera publike ose nga arsimi, por në përpjekjen për të siguruar që Shteti dhe institucionet fetare të mbajnë dialog dhe të bashkojnë forcat në shërbim të së mirës së përbashkët, që bota të ketë jetën. Në këtë drejtim, shpreh vlerësimin tim për punën që po zhvillohet në kuadër të Forumit të Dialogut ndërmjet Selisë së Shenjtë, Kishës Katolike në Francë dhe Qeverisë Franceze. Kontributi i Kishës Katolike, përmes rrjetit të veprimtarive dhe institucioneve të saj, është padyshim i denjë për vlerësim dhe i dobishëm për shoqërinë në tërësi. Forma të tilla bashkëpunimi janë një shembull i mirë i plotësimit të shëndetshëm të ndërsjellë, të përshkruar nga Koncili II i Vatikanit, përderisa bashkësia politike dhe Kisha «janë të dyja në shërbim të thirrjes personale dhe shoqërore të të njëjtëve individë, ndonëse nën tituj të ndryshëm. Shërbimi i tyre do të jetë më i efektshëm dhe më i dobishëm për të gjithë, nëse të dyja institucionet zhvillojnë një bashkëpunim më të mirë» (KONCILI II EKUMENIK I VATIKANIT, Kushtetuta baritore Gaudium et Spes, nr. 76).
Jam gjithashtu i kënaqur të vërej se e njëjta dëshirë për t’u ardhur në ndihmë të gjithë njerëzve, pavarësisht prejardhjes së tyre, ka frymëzuar prej shekujsh bashkëpunimin ndërmjet Francës dhe Kishës Katolike në ndihmë të të krishterëve të Lindjes së Mesme. Veprimtaria edukative, shoqërore, kulturore dhe humanitare e zhvilluar në ato vende, në bashkëpunim me organizata të ndryshme, si Aid to the Church in Need dhe L’Œuvre d’Orient, përbën një kontribut të çmuar për dialogun ndërmjet popujve dhe për promovimin e të drejtave të çdo personi.
Në këtë, shohim një dëshmi elokuente se si kultura dhe feja shërbejnë si shtylla që mbështesin përpjekjet për të nxitur harmoninë ndërmjet popujve dhe feve të ndryshme, në shërbim të paqes dhe në ndërmjetësimin ndërmjet individëve dhe bashkësive. Arsimi është veçanërisht i rëndësishëm në këtë drejtim dhe përbën një nga fushat kryesore të bashkëpunimit, duke gjetur një shprehje konkrete dhe frytdhënëse, veçanërisht përmes Fonds pour les écoles d’Orient. Këtu dëshiroj të shpreh mirënjohjen time për të gjithë ata që janë të përfshirë në këtë projekt, i cili, që nga themelimi i tij në vitin 2021, ka bërë të mundur mbështetjen e më shumë se dyqind e gjashtëdhjetë institucioneve arsimore në Lindjen e Mesme, ndër të cilat shtatë universitete në Liban dhe Universiteti i Betlehemit.
Si mund të flasim për këtë pjesë të botës – ku Princi i Paqes lindi dy mijë vjet më parë – pa menduar njëkohësisht për të gjithë ata burra, gra dhe fëmijë që vuajnë nga pasojat e konflikteve dhe nga murtaja e luftës? Ne nuk mund të mbetemi indiferentë përballë dhimbjes së tyre, e cila e fyen dinjitetin njerëzor dhe klith drejt Hyjit për drejtësi. Rëndesa e këtyre situatave duhet të na sfidojë dhe duhet ta thërrasë secilin prej nesh, kudo që ndodhemi, në një kthim të vërtetë të zemrës dhe në një ndryshim qëndrimi. Duke pranuar me përvujtëri nevojën që kemi për njëri-tjetrin, do të jemi në gjendje të punojmë së bashku më me efektshmëri për të ndërtuar një qytetërim të dashurisë në zemrën e botës sonë, e cila është bërë shumë më e ndërlikuar dhe e ndërvarur (khs. Letra enciklike Magnifica Humanitas, nr. 182). Në të njëjtën kohë, siç vërente në kohën e tij paraardhësi im, Shën Gjoni XXIII, «drejtësia, arsyeja e drejtë dhe njohja e dinjitetit njerëzor kërkojnë me këmbëngulje t’i jepet fund garës së armatimeve. Rezervat e armatimeve të grumbulluara në vende të ndryshme duhet të pakësohen në tërësi dhe njëkohësisht nga palët e përfshira. Armët bërthamore duhet të ndalohen. Duhet të arrihet një marrëveshje e përgjithshme mbi një program të përshtatshëm çarmatimi, me një sistem efektiv të kontrollit të ndërsjellë» (Letra enciklike Pacem in Terris, nr. 112). Në të vërtetë, bindja e gabuar se zotërimi i armëve bërthamore është një garanci sigurie po përhapet dhe po ushqen një garë të re armatimesh, e cila është e vështirë të kontrollohet (khs. Magnifica Humanitas, nr. 194). Paqja nuk është një ekuilibër fuqish; përkundrazi, ajo ndërtohet ditë pas dite nëpërmjet dialogut dhe drejtësisë.
Prandaj, ju bëj thirrje të mos pajtoheni kurrë me perspektivën e luftës dhe të mos e konsideroni atë «të pashmangshme», por të këmbëngulni në nxitjen e dialogut dhe diplomacisë, me qëllim që të ruhen shoqëri paqësore, të cilat respektojnë dinjitetin dhe të drejtat e individëve dhe të popujve. Përballë zërave për luftë dhe krizave të ndryshme që shqetësojnë botën tonë, Franca është e thirrur të mbetet një mbrojtëse e palodhur e paqes dhe e multilateralizmit, veçanërisht brenda Evropës sonë të dashur. Bëftë që Franca, besnike ndaj vlerave të saj tradicionale, të punojë për një paqe të çarmatosur dhe çarmatosëse dhe të ofrojë me përgjegjësi kontributin e saj të veçantë për këtë qëllim. Bëftë që liria juaj të rritet në kujdesin e vazhdueshëm për të mirën e përbashkët. Bëftë që vëllazëria juaj ta përqafojë të gjithë familjen njerëzore. Dhe bëftë që barazia së cilës i aspironi të ndërtohet gjithmonë mbi themelet e drejtësisë dhe dashurisë – jo duke i fshirë dallimet ndërmjet njerëzve, por duke u mundësuar atyre të lulëzojnë në harmoni, për të mirën e shoqërisë në tërësi.
Zoti President, zonja dhe zotërinj, dëshiroj t’Ju falënderoj edhe një herë për këtë takim. Në të vërtetë, duke i bërë jehonë fjalëve që Shkëlqesia Juaj u drejtoi Ipeshkvijve të Francës në vitin 2018, ky takim shërben për të treguar se «një Kishë që pretendon se nuk interesohet për çështjet tokësore nuk do ta përmbushte thirrjen e saj; dhe se një President i Republikës që pretendon se nuk interesohet për Kishën dhe për katolikët nuk do ta përmbushte detyrën e tij».[3] Jini të sigurt për lutjet e mia të zjarrta për kombin tuaj të madh.
Hyji i dhëntë atij paqe, unitet dhe begati, që bota të ketë jetën. Këto shpresa ia besoj ndërmjetësimit amësor të Lumes Virgjërës Mari, pajtores kryesore të Francës.
Hyji e bekoftë Francën dhe mbarë popullin francez!
Përkthimi: Rev. “DRITA”
————————————————-
[1] Address to the 34th General Assembly of the United Nations, 7, 14; 2 October 1979.
[2] Khs. La France contre les robots, Rio de Janeiro 1946, 114.
[3] E. Macron, Discours du Président de la République devant les Evêques de France, Collège des Bernardins, 9 avril 2018.
Postimi i Mëparshëm
Postimi Tjetër
